Sunnudaginn 18. júlí, 2004 - Sunnudagsgrein

Heimilisofbeldi - mesta smán samfélagsins

Kynbundið ofbeldi gegn konum er útbreiddasta mannréttindabrot í heiminum. Engu að síður telst til mikilla tíðinda þegar stjórnvöld boða til aðgerða gegn heimilisofbeldi, eins og gert var á Spáni á vordögum. Anna G. Ólafsdóttir velti fyrir sér eðli og umfangi heimilisofbeldis, bæði hér á landi og erlendis.

Í fréttum af hvarfi konu á fertugsaldri í Stórholti hefur komið fram að konan hafi kært fyrrverandi sambýlismann sinn fyrir ofbeldi gegn sér um mitt ár í fyrra. Á meðan réttað var í málinu dró aðalvitnið framburð sinn úr lögregluskýrslu til baka og maðurinn var sýknaður af ákærunni. Nú situr hann í fangelsi grunaður um að eiga aðild að hvarfi konunnar. Ekkert hefur til hennar spurst frá því sunnudaginn 4. júlí.

Fréttir af umskurði, nauðgunum, mansali og hvers kyns öðru kynbundnu ofbeldi gegn konum berast okkur til eyrna nánast á hverjum degi. Alltof oft bregðumst við því miður við með því að telja sjálfum okkur trú um að frásagnirnar tengist öðrum fremur fátækum og illa upplýstum samfélögum í fjarlægum löndum. Við höfum tilhneigingu til að loka augunum fyrir því að á Íslandi, rétt eins og annars staðar í hinum vestræna heimi, setur "heimilisofbeldi" smánarblett á velferðarsamfélagið.

Umfang heimilisofbeldis bæði á Íslandi og í heiminum öllum kemur flestum á óvart. Alþjóða heilbrigðisstofnunin telur að 69% kvenna verði fyrir ofbeldi í heiminum öllum. Evrópuráðið telur að heimilisofbeldi sé helsta orsök dauða og örkumla kvenna á aldrinum 16 til 44 ára og valdi fleiri dauðsföllum og meira heilsuleysi en krabbamein og umferðarslys.

Andrew R. Klein, virtur bandarískur sérfræðingur á sviði heimilisofbeldis, segir hlutfallið nokkuð mismunandi eftir löndum. Erfitt sé að meta hlutfallið í Bandaríkjunum. Hins vegar segi opinberar tölur til um að 1.600 konur látist af völdum heimilisofbeldis á ári hverju. Tíðni manndrápa af völdum heimilisofbeldis fari talsvert eftir byssueign í hverju ríki. Meirihluti kvenna í stærstu bandarísku borgunum sæki slysamóttökur sjúkrahúsa vegna áverka af völdum heimilisofbeldis.

Svipaðar fréttir berast frá öðrum löndum. José Luis Roderiguez Zapatero, forsætisráðherra Spánar, var varla sestur í embætti þegar hann boðaði aðgerðir til verndar fórnarlömbum heimilisofbeldis. Yfirvöld segja ofbeldi gegn konum mestu "þjóðarskömm Spánverja".

Við sama tækifæri sagði Jesus Caldera, félagsmálaráðherra Spánar, að nær 600 spænskar konur hefðu dáið af völdum ofbeldis maka eða fyrrverandi maka á síðustu 8 árum. Um 100 þeirra hefðu látist af völdum heimilisofbeldis í fyrra.

14% orðið fyrir líkamlegu ofbeldiÍ skýrslu dómsmálaráðherra um meðferð heimilisofbeldismála í dómskerfinu frá árinu 1997 kemur fram að heimilisofbeldi sé sjaldgæfara á Íslandi en í ýmsum öðrum löndum, t.a.m. í Bandaríkjunum. Umfangið virðist svipað og í Danmörku en ekki hafi verið gerðar rannsóknir á tíðni heimilisofbeldis á hinum Norðurlöndunum. Alls sögðust 14% íslenskra kvenna hafa orðið fyrir líkamlegu ofbeldi af hendi maka í rannsókn á tíðni heimilisofbeldis á Íslandi árið 1996. Athygli vekur að ekki er getið um andlegt ofbeldi. Sífellt fleiri konur nefna slíkt ofbeldi sem eina af ástæðunum fyrir komu sinni í Kvennaathvarfið samkvæmt ársskýrslu Samtaka um kvennaathvarf fyrir árið 2003.

Í kandídatsritgerð Árnínu Steinunnar Kristjánsdóttur og Sigríðar Hrefnu Hrafnkelsdóttur við lagadeild Háskóla Íslands "Manndráp í íslensku samfélagi - dómar hæstaréttar frá 1900-2000", kemur fram að 32 morð hafi verið framin af ásetningi á Íslandi á síðustu öld. Af þeim hafi aðilar ekki þekkst í 12 tilvika (37%). Aðilar hafi þekkst í 20 tilvika (63%). Karlmenn urðu konum sínum eða fyrrverandi konum sínum að bana í 6 þessara tilvika. Ekki var þó alltaf um heimilisofbeldi að ræða. Ritgerðin var skrifuð undir stjórn prófessors Ragnheiðar Bragadóttur haustið 2001.

Samtök um kvennaathvarf skjóta skjólshúsi yfir konur, veita viðtalsþjónustu og símaráðgjöf í Kvennaathvarfinu í ónafngreindu húsnæði í Reykjavík. Alls fjölgaði komum kvenna úr 55 í 73 og barna úr 41 í 59 börn á milli áranna 2002 og 2003 að því er fram kemur í ársskýrslu samtakanna.

Drífa, fræðslu- og kynningarstýra Kvennaathvarfsins, minnir á að aðsókn að Kvennaathvarfinu sé mjög sveiflukennd á milli ára og telur að umræðan í samfélaginu, meðvitund fagaðila um heimilisofbeldi og vitneskja kvenna af þessu úrræði hafi þar mikil áhrif. "Það ber að varast að heimfæra tölur um aðsókn að athvarfinu á ofbeldi í samfélaginu enda vitum við að við sjáum aðeins toppinn á ísjakanum hverju sinni."

Sest ofan á þaninn kviðinnHeimilisofbeldi hefst oftast með einhvers konar andlegu ofbeldi, t.d. hótunum, einangrun, efnahagslegri- og tilfinningalegri kúgun ( sjá - www.kvennaathvarf.is). Fjölmörg dæmi eru um að líkamlegt ofbeldi hefjist eða versni þegar konur eru þungaðar. Á fréttavefnum Guardian Unlimited sagðist 1 af hverjum 6 aðspurðra ljósmæðra í breskri viðhorfskönnun hafa vissu fyrir því að ein eða fleiri þungaðar konur í hennar umsjón hafi búið við heimilisofbeldi á meðgöngunni. Karlmennirnir verða afbrýðisamir út í konurnar fyrir þá athygli sem þær fá á meðgöngunni og bregðast við með því að beita þær andlegu og jafnvel líkamlegu ofbeldi.

Sambýlismaður Mary, 36 ára, sló hana og kýldi áður en hann settist ofan á þaninn kvið hennar að hans sögn til að þrýsta barninu út. "Ofbeldið versnaði eftir því sem leið á meðgönguna," segir hún á fréttavefnum. "Hann þoldi ekki hvað ég var feit og auðvitað gerði ég ekki annað en að fitna. Ég var lögð inn á sjúkrahús og fékk einkastofu til að hvílast betur. Hann barði mig meira að segja í heimsóknartímunum. Þegar honum var sagt að ég þyrfti að vera lengur á sjúkrahúsinu sagði hann að ég þyrfti að koma heim til að hugsa um hin börnin. Ég held að hann hafi verið verri en venjulega þegar ég var ólétt því að þá vissi hann að hann gat stjórnað mér algjörlega. Hann vissi að ég gat ekki farið neitt - komin 8 mánuði á leið. Hann hafði mig þar sem hann vildi hafa mig."

Heimilislæknirinn Dawn Harper segir að augu sín hafi opnast þegar komið var með konu til hennar komna 26 vikur á leið með tvö glóðaraugu, marin brjóst og far eftir straujárn á bakinu. "Ég verð að viðurkenna að fram að þeim tíma trúði ég því ranglega eins og fleiri læknar að þungun gæti verið nokkurs konar hvíld fyrir fórnarlömb heimilisofbeldis," er haft eftir Harper.

Augnatillit veldur skelfingu"Tvær goðsagnir hafa lengi gengið um útbreiðslu heimilisofbeldis. Annars vegar að heimilisofbeldi sé aðeins að finna meðal fátæklinga og minnihlutahópa. Hins vegar að heimilisofbeldi sé jafn útbreitt meðal allra hópa í samfélaginu. Hvorugt er alfarið rétt," segir bandaríski sérfræðingurinn Klein. "Við vitum að heimilisofbeldi er algengara á meðal lægri stétta samfélagsins, þ.e. þeirra fátækustu og verst menntuðu. Engu að síður er staðreynd að heimilisofbeldi fyrirfinnst í öllum þjóðfélagshópum. Þeir ríku beita oft andlegu ofbeldi í gegnum peningastreymi og eiga oft auðveldara með að leyna því hvað er í gangi vegna þjóðfélagsstöðu sinnar. Talsvert hefur verið fjallað um tengsl áfengisnotkunar og heimilisofbeldis. Áfengisnotkun veldur ekki heimilisofbeldi. Hitt er jafn víst að áfengisnotkun veldur því að ofbeldið verður alvarlegra - m.a. þess vegna er mikilvægt að skilorðsfulltrúar ofbeldismannanna tryggi að þeir neyti ekki áfengis eða annarra vímuefna á skilorðstíma."

Í staðfærðum dönskum bæklingi "Ofbeldi gegn konum" (VOLD ties ikke ihjel) er m.a. reynt að svara því hvort þolendur heimilisofbeldis annars vegar og ofbeldismennirnir hins vegar eigi eitthvað sameiginlegt. Samkvæmt niðurstöðum margra rannsókna eru veikt sjálfstraust og hefðbundið viðhorf til kynhlutverkanna algengustu sálrænu einkenni kvennanna. Á hinn bóginn er erfitt að fullyrða hvort skortur á sjálfstrausti sé orsök eða afleiðing, a.m.k. sé því ekki þannig farið að allar konur með veikt sjálfstraust séu þolendur ofbeldis þó þær séu hugsanlega misnotaðar á annan hátt.

Í bæklingunum kemur fram að fjölskyldan, sem hugtak og stofnun, hafi yfirleitt mikla þýðingu fyrir konurnar. "Líf án fjölskyldu, án eiginmanns er hreinlega óhugsandi í þeirra augum. Tilgangur þeirra í lífinu er að eignast fjölskyldu. Þegar ofbeldi kemur fram í fjölskyldunni, hrynur heimur þeirra til grunna. Þær sjá engan annan valkost en fjölskylduna. Möguleiki þeirra felst því annaðhvort í því að eignast nýjan mann, og þar með nýja fjölskyldu, eða að loka augunum fyrir því sem hefur gerst, afneita því, og láta eins og fjölskyldan þeirra sé "venjuleg" fjölskylda, eins og þær hafði dreymt um að eignast. Þetta getur varað í mörg ár, jafnvel allt lífið (bls. 31)."

Fram kemur að rannsóknir bendi til að karlarnir komi oftar en konurnar frá ofbeldisheimilum. Einkennin á mönnunum eru yfirleitt sögð vera að þeir hafi veika sjálfsmynd og sálræn vandamál - sem þeir reyni að leyna eða horfast ekki í augu við. Aðferð þessara manna til að komast áfram í lífinu er lýst sem ýktri karlmennsku, þ.e.a.s. mennirnir stilla sér upp og skýla sér á bak við ýkta útgáfu af karlmennskuhlutverkinu. Þeir vita allt, kunna allt, enginn á að segja þeim neitt, þeir hafa stjórn á heiminum, þeir vita hvað þeir vilja, þeir hafa alltaf rétt fyrir sér og þeir kæra sig ekki um mótmæli. Þeir séu íhaldssamir í skoðunum - einkum með tilliti til kynhlutverkanna.

Klein minnir á að ofbeldismennirnir komi ekki aðeins illa fram við sína nánustu. "Oft gengur þeim illa að lynda við vinnufélagana og margir hafa fengið dóma fyrir annars konar brot áður en þeir eru kærðir fyrir heimilisofbeldi. Þeir fara sínu fram og hafa óhemju vald yfir konunum. Ég hef oft orðið vitni að því að ekki þarf nema eitt augnatillit frá mönnunum þar sem þeir sitja handjárnaðir í dómssalnum til að konurnar verði skelfingu lostnar af hræðslu."

Friðhelgin - takmörkunÍ grein undir yfirskriftinni "Heimilisofbeldi er veruleiki margra íslenskra kvenna" eftir Guðrúnu M. Guðmundsdóttur mannfræðing, í 19. júní, ársriti Kvenréttindafélags Íslands árið 2001, er haft eftir Ástu Júlíu Arnardóttur, fyrrverandi starfskonu Kvennaathvarfsins, að heimilisofbeldi þrífist í skjóli friðhelgi einkalífsins.

Drífa segir að lög um friðhelgi einkalífsins megi ekki vera yfirsterkari vernd þeirra sem verða fyrir heimilisofbeldi. "Að öðru leyti tel ég skilgreiningaratriði hvaða heimildir lögreglan hefur til að stöðva heimilisofbeldi ef grunur leikur á að einhver sé jafnvel í hættu. Þar verða vinnureglurnar að vera skýrari en þær eru í dag."

Karl Steinar Valsson, aðstoðaryfirlögregluþjónn í Reykjavík, segir að vissulega hafi lögreglan takmarkaðan rétt til að hafa afskipti af fólk í heimahúsum, t.d. í tengslum við heimilisofbeldi. "Hins vegar held ég að lögreglumenn séu almennt mjög vel meðvitaðir um hvenær lögreglunni er heimilt að skerast í leikinn og hvenær ekki. Orðið heimilisofbeldi er hvergi að finna í refsilöggjöfinni. Brot af þessu tagi eru flest líkamsárásarmál í grunninn og varða oft við 217. og 218. grein hegningarlaganna. Viðbrögð lögreglunnar miðast alltaf við fyrirliggjandi upplýsingar um hversu brotið sé alvarlegt, þ.e. hvaða grein hegningarlaganna grunur leikur á að verið að sé að brjóta."

Vitni hræðast ofbeldismenninaÞegar konur koma í Kvennaathvarfið hafa aðeins 7% þeirra kært heimilisofbeldið.

Drífa segir fleiri en eina ástæðu fyrir því að fleiri kæri ekki en raun beri vitni. "Erfitt er að kæra andlegt ofbeldi en margar sem til okkar leita koma einmitt vegna þess en einnig má nefna hið erfiða ferli að kæra einhvern nákominn. Kerfið hefur ekki sýnt konum sem verða fyrir heimilisofbeldi nægan skilning og ákvörðun um að kæra jafnvel föður barna sinna getur verið mörgum konum um megn. Þá má einnig nefna hræðslu við hefnd þess sem ofbeldinu beitir."

Hún er spurð að því hvort algengt sé að fólk veigri sér við að bera vitni gegn ofbeldismönnunum í ákærum um heimilisofbeldi. "Já, vegna ótta við ofbeldismanninn getur verið erfitt að bera vitni," staðfestir hún. "Það er hins vegar nauðsynlegt að dómur byggist ekki einungis á vitnisburði kvennanna sem fyrir ofbeldinu verða heldur einnig einhverjum áþreifanlegum sönnunum eins og áverkavottorðum og vitnisburði annarra. Við hvetjum konur til að fá áverkavottorð, geyma hótunarskilaboð frá ofbeldismönnunum og svo framvegis ef þær kynnu að vilja kæra síðar," segir Drífa og Karl Steinar tekur undir að skortur á vitnum sé eitt af meginvandamálunum í heimilisofbeldismálum.

Klein segir skort á vitnum oft notaðan sem afsökun fyrir því að ekki sé hægt að dæma ofbeldismennina. "Þó aðalvitnið vanti eru morðingjar dæmdir í morðmálum. Hvers vegna er ekki hægt að dæma ofbeldismenn í heimilisofbeldismálum þó aðalvitnið vanti? Lögreglan hefur alltaf einhver sönnunargögn undir höndum, t.d. upptöku af neyðarsímtali frá konunni. Hlutfall sakfellinga er afar misjafn innan Bandaríkjanna, t.d. eru sakfellingar 71% í Massachusetts og aðeins 31% í Oregon. Rannsókn á 17.000 heimilisofbeldismálum hefur leitt í ljós að hlutfallið veltur aðallega á frammistöðu lögreglu og saksóknara. Hvort þeir taka málið föstum tökum á öllum stigum ferlisins eða ekki."

Erlendar konur einangraðriEins og víða erlendis leita konur af erlendum uppruna hlutfallslega oftar til Kvennaathvarfsins en konur af íslenskum uppruna.

Drífa minnir á að eitt af mjög sterkum birtingarmyndum ofbeldis sé einangrun og oft sé hún undanfari líkamlegs ofbeldis. Þá sé konan einangruð frá vinum og fjölskyldu og jafnvel meinað að sækja skóla eða vinnu. "Það má segja að erlendar konur, sem koma hingað til að hefja sambúð með íslenskum mönnum, séu í meiri hættu á að einangrast frá samfélaginu og séu auðveldari fórnarlömb ofbeldismanna vegna þessa. Erlendar konur eru háðari mökum sínum en innlendar enda er dvalarleyfi þeirra oft bundið við sambúð, svo ekki sé talað um hversu félagslega og fjárhagslega háðar þær geta verið. Ef karlmenn beita ofbeldi á annað borð kann slíkt ójafnvægi í sambúðinni ekki góðri lukku að stýra.

Það verður þó að taka það skýrt fram að fæst hjónabönd kvenna af erlendum uppruna og íslenskra manna eru ofbeldishjónabönd," segir Drífa. "Það má ekki setja erlendar konur í einhvern fórnarlambaflokk en engu að síður verðum við að viðurkenna staðreyndir eins og fjölda erlendra kvenna sem leita til Kvennaathvarfsins. Það má líka geta þess að erlendar konur eru ekki með sama félagslega netið í kringum sig af vinum og fjölskyldu sem geta skotið yfir þær skjólshúsi ef í harðbakkann slær. Hlutfallslegur fjöldi þeirra í Kvennaathvarfinu þarf því ekki endilega að merkja að þær séu eitthvað frekar beittar ofbeldi en íslenskar konur. Það er hins vegar fullt tilefni að kanna þetta nánar."

Skortir þessar erlendu konur upplýsingar um réttindi sín, t.d. í tengslum við heimilisofbeldi og skilnað?

"Það má alltaf bæta upplýsingaflæði til fólks almennt og þá sérstaklega til þeirra sem vita ekki hvar upplýsingar er að hafa. Það má til dæmis gera í gegnum íslenskukennsluna, Útlendingastofnun, Alþjóðahúsið og fræðslu til túlka. Oft skortir erlent fólk upplýsingar um réttindi sín og treystir jafnvel ekki kerfinu til að greiða úr vandamálum sínum vegna reynslu frá heimalandinu. Við höfum hins vegar orðið varar við það í Kvennaathvarfinu að Íslendingum rennur blóðið til skyldunnar að aðstoða konur í neyð og oft koma erlendar konur til okkar fyrir tilstuðlan vinnuveitenda eða heilbrigðisstarfsfólks."

Nálgunarbann umdeiltÍ niðurlagi áðurnefndrar skýrslu dómsmálaráðherra um meðferð heimilisofbeldismála í dómskerfinu frá árinu 1997 er stungið upp á því að sett verði lög um nálgunarbann í tengslum við heimilisofbeldi og gengu lögin í gildi árið 2000. Aðeins 2-3 dæmi eru um nálgunarbann vegna heimilisofbeldis frá því lögin tóku gildi á Íslandi og er því reynslan af þeim sáralítil. Mikill vilji er þó fyrir því hjá Kvennaathvarfinu að lögunum verði oftar beitt, m.a. til að hægt sé að meta betur árangurinn af lagasetningunni.

Klein segir deildar meiningar um nálgunarbannið í Bandaríkjunum. "Nálgunarbann var upphaflega sett í lög í Pennsylvaníu árið 1976 af því að lögreglumenn í fylkinu neituð að handtaka menn fyrir heimilisofbeldi. Núna er leyfilegt að handataka menn vegna ofbeldis inni á heimilum. Engu að síður er enn mikið um nálgunarbönn og nánast ekkert um handtökur í sumum ríkjum. Nálgunarbann getur verið árangursrík aðferð gegn hættuminnstu ofbeldismönnunum. Fyrir hina hafa verið hannaðar sérstakar meðferðir. Menn eru dæmdir til að sækja fundi til að vinna í sínum málum einu sinni í viku í ákveðinn tíma. Alltof margir halda uppteknum hætti eftir að hafa gengið í gegnum meðferðina. Ef ofbeldismaður mætir ekki í fyrsta tímann hefur reynslan kennt okkur að honum verður að stinga beint inn í fangelsi. Við verðum að gera upp við okkur að heimilisofbeldi er glæpur og við honum verður að bregðast sem slíkum," segir Klein ákveðinn. "Ef maður rænir banka er hann ekki dæmdur til að halda sig fjarri bankanum heldur er hann dæmdur í fangelsi. Ef heimilisofbeldi er glæpur hvers vegna á þá að bregðast við með borgaralegri aðgerð eins og nálgunarbanni - ekki raunverulegri refsingu?"

Klein segir rannsóknir hafa sýnt fram á að meiri árangur náist í flestum tilfellum með því að dæma menn til 9 mánaða fangelsisvistar heldur til jafn langs skilorðsbundins dóms eða nálgunarbanns. "Kosturinn við fangelsisvistina er að konan fær tækifæri til að ná áttum og losna undan áhrifavaldi mannsins. Stundum er því haldið fram að maðurinn sé einangraður. Því fer fjarri - maðurinn hefur góð sambönd og meðan hann getur beitir hann þeim og öllum öðrum tiltækum brögðum til að beita konuna þrýstingi," segir Klein og bendir á að á meðan að maðurinn sé í fangelsi noti konurnar stundum tækifærið til að fara í felur fyrir manninum. "En slíkt er væntanlega ekki hægt á Íslandi."

Strangar refsingar á HawaiiÍ ársskýrslu samtaka um Kvennaathvarf er gagnrýnt að sérstök löggjöf skuli ekki vera til yfir heimilisofbeldi á Íslandi. Drífa segir núgildandi lög ekki í samræmi við fyrirliggjandi þekkingu á málefninu. "Við myndum til dæmis vilja sjá lög um að heimilt sé að fjarlægja ofbeldismanninn af heimilinu í stað þess að ferja alltaf konuna og börnin í öruggt skjól. Það verður að fara að einbeita sér að þeim sem ber ábyrgð á ofbeldinu en ekki alltaf aðeins að taka á afleiðingunum. Sömuleiðis að brottvísun og heimsóknarbann verði sjálfkrafa þegar lögregla er kölluð á svæðið og nálgunarbanni verði beitt í mun meira mæli en nú er. Það er undarleg hræðsla við að beita því úrræði og engu líkara en frelsi manns til að áreita konu sé rétthærra en konunnar að fá frið fyrir ofbeldismanninum. Reyndar er löngu kominn tími til að endurskoða í heild sinni þau lög sem snúa að kynbundnu ofbeldi. Þar má nefna vændislögin, lög um heimilisofbeldi, kynferðislegt ofbeldi gegn börnum o.s.frv. Þetta hefur verið gert í nágrannalöndum okkar og skilað sér í framsækinni löggjöf sem beinist að gerandanum og hans ábyrgð í stað fórnarlambsins. Þetta er sú hugmyndafræði sem við verðum að tileinka okkur til að ná árangri og vinna á rót vandans," segir hún og játar því aðspurð að í flestum nágrannalandanna sé í gildi sérstök heimilisofbeldislög.

Hanna Sigríður Gunnsteinsdóttir, formaður samráðsnefndar á vegum félagsmálaráðuneytisins um aðgerðir gegn ofbeldi gegn konum, segir að ekki hafi komið til tals innan nefndarinnar að sett yrði sérstök löggjöf um heimilisofbeldi á Íslandi. "Nefndin hóf störf fyrir um ári síðan. Hlutverk hennar er að samhæfa aðgerðir stjórnvalda á ólíkum fagsviðum sem eru til þess fallnar að koma í veg fyrir ofbeldi gegn konum og er markmiðið að stjórnvöld fái heildarsýn yfir hvað þegar hefur verið gert á þessu sviði. Hingað til höfum við efnt til samráðs við bæði opinbera aðila og frjáls félagasamtök um leiðir til að vinna gegn kynbundnu ofbeldi gegn konum. Við höfum enn ekki sent frá okkur ákveðnar tillögur til úrbóta á sérstökum sviðum og ekki hefur verið rætt um þann möguleika að setja sérstaka löggjöf um heimilisofbeldi," segir Hanna Sigríður og minnir á að slík löggjöf myndi væntanlega heyra undir dómsmálaráðuneytið.

Klein segir erfitt að svara því hvort árangursríkara sé að setja sérstakan lagabálk um heimilisofbeldi eða miða við almenna refsilöggjöf í slíkum málum. "Kosturinn við sérstakan lagabálk um heimilisofbeldi er að auðvelt er að rekja feril ofbeldismannanna. Þú lítur á sakaskrána og áttar þig um leið á því hvers konar maður þarna er á ferðinni. Á móti kemur að við setningu slíkra laga kemur oft upp ákveðin tilhneiging til að líta svo á að annars vegar sé um "raunverulegt" ofbeldi að ræða og hins vegar "heimilisofbeldi, þ.e. að gera ráð fyrir mildari refsingu vegna heimilisofbeldis en annars ofbeldis. Slíkt er þó ekki einhlítt, t.d. eru refsingar fyrir heimilisofbeldi á Hawaii strangari heldur en fyrir annars konar ofbeldi á eyjunum."

ago@mbl.is

Sunnudaginn 18. júlí, 2004 - Sunnudagsgrein

Hvað getum við gert?

Hvað getum við gert, bæði hvert og eitt og samfélagið í heild, til að vinna gegn heimilisofbeldi? Drífa: "Fyrsta skrefið er að við séum meðvituð um vandann og gerum eitthvað í málunum. Oft heyrum við: Af hverju fer hún ekki?

Hvað getum við gert, bæði hvert og eitt og samfélagið í heild, til að vinna gegn heimilisofbeldi?

Drífa: "Fyrsta skrefið er að við séum meðvituð um vandann og gerum eitthvað í málunum. Oft heyrum við: Af hverju fer hún ekki? Hann ber hana sundur og saman og svo vill hún enga hjálp. Hún fer aftur og aftur til hans þannig að þetta er bara sjálfskaparvíti. Við verðum að hafa það alveg á hreinu að ofbeldi er aldrei réttlætanlegt og aldrei sök þess sem fyrir því verður. Áður en líkamlegu ofbeldi er beitt í fyrsta sinn hefur konan oft verið brotin niður andlega og er farin að trúa því að hún sé ekkert án mannsins. Eftir að hnefinn er látinn ráða koma oft góð tímabil og konan fer að lifa fyrir þessi góðu tímabil. Heimilisofbeldi er flókið mál vegna náinna tengsla fólks, það eru kannski börn í spilinu og svo framvegis. Það er mikilvægt að ef einhver veit af heimilisofbeldi sé reynt að nálgast konuna sem fyrir því verður án þess að dæma. Það er hægt að segja setningar eins og: Ég veit að það er verið að brjóta á þér eða ég veit að þú átt eftir að vinna þig út úr þessu. Þá er verið að gefa það skýrt til kynna að það er annar en hún sem ber ábyrgð á ofbeldinu og um leið gefa von um að eitthvað betra geti tekið við. Það ber þó ávallt að hafa það í huga að það getur verið langur ferill að brjóta sig út úr ofbeldissambandi. Oft er besta hjálpin í því að hlusta án þess að dæma og vera til staðar fyrir konuna. Það að ásaka konuna fyrir að fara ekki er eins og að segja við fórnarlamb nauðgunar að hún hafi verið í of stuttu pilsi.

Heimilisofbeldi er kynbundið ofbeldi og þó þess séu dæmi að konur beiti karla ofbeldi er hitt mun algengara. Ofbeldið er sprottið úr rótum ójafnréttis milli kynjanna þar sem sumir karlar taka sér menningarbundinn rétt til að drottna yfir konunni. Í samfélögum þar sem mikið kynbundið ójafnrétti ríkir er heimilisofbeldi líka algengara. Besta leiðin til að vinna á heimilisofbeldi er því að jafna stöðu kynjanna, félagslega, menningarlega og fjárhagslega. Slíkt gerist hægt og ekki af sjálfu sér. Við getum hins vegar flýtt ferlinu með opinskárri umræðu og lagasetningu sem gefur skýr skilaboð um að heimilisofbeldi verði ekki liðið."

Innlent | Morgunblaðið | 18.7.2004 | 05:30

Vitni óttast oft ofbeldismennina

Algengt er að fólk veigri sér við að bera vitni í heimilisofbeldismálum, að því er fram kemur í samtali við Drífu Snædal, fræðslu- og kynningarstýru Kvennathvarfsins, í Morgunblaðinu í dag. Drífa segir að fólki geti fundist erfitt að bera vitni vegna ótta við ofbeldismennina.

"Það er hins vegar nauðsynlegt að dómur byggist ekki einungis á vitnisburði kvennanna sem fyrir ofbeldinu verða heldur einnig einhverjum áþreifanlegum sönnunum eins og áverkavottorðum og vitnisburði annarra. Við hvetjum konur til að fá áverkavottorð, geyma hótunarskilaboð frá ofbeldismönnunum og svo framvegis ef þær kynnu að vilja kæra síðar."

Talið er að um 1.600 konur láti lífið vegna heimilisofbeldis í Bandaríkjunum á hverju ári. Hér á landi létu sex konur lífið af völdum maka eða fyrrverandi maka á síðustu öld. Ekki var þó alltaf um heimilisofbeldi að ræða.

Innlent | mbl.is | 30.6.2004 | 16:12

Skýrir EM í fótbolta minni sókn í Kvennaathvarfið?

Fjórar konur og 2-3 börn hafa að jafnaði dvalið í Kvennaathvarfinu það sem af er ári. Heldur rólegt hefur verið yfir athvarfinu í júní og eru ýmsar kenningar uppi um hverju það sætir. Meðal annars að gott veður og Evrópumeistarakeppnin í fótbolta hafi þarna einhver áhrif.

Þetta kemur fram í upplýsingum frá Kvennaathvarfinu en þar segir að reynsla undanfarinna ára hafi sýnt að aðsókn í athvarfið fari hvorki eftir árstímum né öðrum utanaðkomandi þáttum heldur væri hún tilviljanakennd og óútreiknanleg frá degi til dags.

Ef síðustu mánuðir eru skoðaðir í heild sinni kemur í ljós að fjórar konur dvelja hverju sinni í athvarfinu að meðaltali og 2-3 börn. Á árinu hafa komið 44 konur til dvalar með 33 börn. Dvalardagar kvenna eru orðnir 575 það sem af er árinu og barna 367.

Alls eru því dvalardagar kvenna og barna 942 á fyrri helmingi ársins. Þarna er um töluverða fjölgun að ræða á milli ára því dagar barna og kvenna í dvöl á síðasta ári námu 1.501 degi allt árið.

Að sögn Kvennaathvarfsins ber að varast að tengja fjölda kvenna í athvarfinu við tíðni heimilisofbeldis. Mun líklegra sé að fjölgun stafi af aukinni umræðu í þjóðfélaginu og þar af leiðandi betri vitneskju kvenna af því úrræði sem Kvennaathvarfið sé.

Veröld/Fólk | AP | 14.6.2004 | 20:31

James Brown mótmælir ekki ákæru fyrir heimilisofbeldi

Guðfaðir soul-tónlistarinnar, James Brown, tilkynnti saksóknurum í Suður-Karólínuríki í dag bréflega, að hann hygðist ekki mótmæla ákæru fyrir heimilisofbeldi vegna þess hann vildi halda fjölskyldulífi sínu utan við sviðsljósið. Mun hann því greiða 1087 dala sekt eða jafnvirði 79.000 króna, og málið verður ekki lagt fyrir kviðdóm. Brown var handtekinn í janúar og sakaður um að hafa hrint eiginkonu sinni, Tomi Rae Brown, þannig að hún féll í gólfið og jafnframt að hafa hótað henni lífláti.

Anthony Odom saksóknari sagði að Brown hefði kosið að afsala sér tryggingafé og mun það verða notað til að greiða sektina.

Brown hafði áður lýst sig saklausan og sagðist vildu hreinsa nafn sitt fyrir dómi. Jim Huff, lögmaður Browns, sagði að ákvörðun skjólstæðings síns nú jafngilti því ekki að hann lýsti sig sekan en hann vildi ekki að eiginkona sín þyrfti að bera vitni fyrir dómi.

Þessi niðurstaða hefur ekki áhrif á náðun Suður-Karólínuríkis vegna sjö dóma á tíu ára tímabili fyrir byssunotkun og fíkniefni.

Miðvikudaginn 21. apríl, 2004 - Miðopna

Dvalardagar kvenna og barna í Kvennaathvarfinu nærri tvöfalt fleiri í fyrra en 2002

Segja engin lög taka sérstaklega til heimilisofbeldis

Samantekt | Fleiri leituðu skjóls hjá Kvennaathvarfinu í fyrra en 2002. Í ársskýrslu Samtaka um kvennaathvarf kemur fram að þeir sem beita konur ofbeldi eru oftast sambýlismenn og í vaxandi mæli fyrrverandi makar.

Fleiri konur dvöldu í Kvennaathvarfinu í fyrra miðað við árið 2002 eða 73 á móti 55. Börn voru einnig fleiri í fyrra eða 59 en 41 árið 2002. Þá dvöldu konurnar að meðaltali lengur í athvarfinu á síðasta ári en þar áður og fjölgaði dvalardögum úr 741 í 1.501 milli ára. Viðtölum fækkaði úr 380 í 315. Sama konan getur komið oftar en einu sinni í dvöl eða viðtal og á bak við 388 komur eru alls 230 konur.

Þetta kemur fram í ársskýrslu Samtaka um kvennaathvarf sem kynnt var fjölmiðlum í gær. Fram kom á fundinum hjá forráðamönnum SUK að lagabætur varðandi heimilisofbeldi væru brýnar. Segir Drífa Snædal, fræðslu- og kynningarstýra samtakanna, að munur væri á ofbeldi sem menn verði fyrir úti á götu og heimilisofbeldi. Væri oft erfitt að sanna hið síðarnefnda, einkum andlegt ofbeldi. Hún sagði engin lög taka sérstaklega á heimilisofbeldi og væri fullt tilefni til að taka almennu hegningarlögin til endurskoðunar. Kom fram á fundinum að það væri ekki síst með tilliti til sérstöðu er varðaði kynbundið ofbeldi. Hún fælist í nánum tengslum við ofbeldismann og þeirri staðreynd að ofbeldi eigi sér oft stað innan veggja heimilisins þar sem fólk eigi að vera öruggt ef allt er með felldu.

Ásókn í samhengi við umfjöllun í fjölmiðlumDrífa Snædal segir að ásókn í Kvennaathvarfið sé jafnan í nokkrum takti við umfjöllun í fjölmiðlum um konur sem verða fyrir ofbeldi og hún segir það af hinu góða ef konur viti af því úrræði sem Kvennaathvarfið bjóði. Markmið samtakanna er að "reka athvarf, annars vegar fyrir konur og börn þeirra þegar dvöl í heimahúsum er þeim óbærileg vegna andlegs eða líkamlegs ofbeldis eiginmanns, sambýlismanns eða annarra heimilismanna og hins vegar fyrir konur sem verða fyrir nauðgun," segir í skýrslunni. Einnig er konum veitt ráðgjöf og upplýsingar og meðal fleiri markmiða samtakanna er að efla fræðslu og umræðu um ofbeldi innan fjölskyldu, m.a. til að auka skilning í þjóðfélaginu á eðli ofbeldis og afleiðingum þess. Í skýrslunni er heimilisofbeldi skilgreint þannig að það sé þegar einn fjölskyldumeðlimur kúgar annan í skjóli friðhelgi heimilisins og tilfinningalegrar-, félagslegrar- og fjárhagslegrar bindingar.

Gerendur ofbeldis gegn konum eru eiginmenn eða sambýlismenn í helmingi tilvika. Þá segja forráðamenn Kvennaathvarfsins að fyrrverandi sambýlismenn eða eiginmenn séu í vaxandi mæli gerendur en í fáum tilvikum séu það ættingjar eða vinir.

Ástæður oft margarMeirihluti kvenna sem leitaði til Kvennaathvarfsins í fyrra búa á höfuðborgarsvæðinu eða um 82% en það er þó engu að síður opið konum af öllu landinu. Kemur fyrir að konur utan af landi fái styrk til að nýta sér athvarfið. Mestur hluti kvennanna er á aldrinum 26 til 40 ára en elsta konan var yfir áttrætt og sú yngsta 13 ára. Haft er samband við barnaverndaryfirvöld í tilfellum barnungra kvenna. Hlutfall erlendra kvenna sem koma í Kvennaathvarfið er 7-11% sem Drífa segir ívið hærra en hlutfall erlendra kvenna í þjóðskrá.

Ástæða fyrir komu kvenna er í nærri 80% tilvika til að leita stuðnings og álíka oft vegna andlegs ofbeldis. Kemur fram í skýrslunni að aukning sé á andlegu ofbeldi og að þær tölur séu í ósamræmi við þá mynd sem margir hafi af heimilisofbeldi. "Flestir sjá fyrir sér konu með glóðarauga og aðra líkamlega áverka. Konurnar telja líka margar að þær verði að vera með líkamlega áverka og þá mikla til þess að eiga erindi í Kvennaathvarfið. En þessu er ekki þannig háttað því andlega ofbeldið, sem þær koma flestar vegna, er falið. Hótanir, svipbrigði, einangrun og fjárhagsleg stjórnun eru dæmi um slíkt," segir í skýrslunni. Líkamlegt ofbeldi er ástæða komu í um 40% tilvika og rúmlega 30% leita vegna morðhótunar eða ofsókna. Þá er ofbeldi gegn börnum og kynferðislegt ofbeldi ástæðan í rúmlega 5-7% tilvika og segir Drífa ástæðurnar oft fleiri en eina. Í nærri 70% tilvika er úrlausn mála sú að veita konum áheyrn og stuðning en í rúmlega 10% tilvika koma þær í athvarfið.

Eftir dvöl í Kvennaathvarfinu halda konur heim í 60% tilvika en í leiguhúsnæði í yfir 15% tilvika og í rúmum 10% tilvika til vina. Fram kemur í skýrslunni að þegar kona fer heim sé gerandi oft heima en í stöku tilvikum hafi hann flutt út og þau sótt um skilnað. Aðrar höfðu komist að samkomulagi við makann um að komast saman í hjónaráðgjöf eða að maðurinn færi í áfengismeðferð. Drífa segir að eftir dvöl í Kvennaathvarfinu, sem sé yfirleitt að hámarki fjórar vikur, séu konurnar sterkari, þeim hafi tekist að byggja sig upp til að mæta jafnvel sömu aðstæðum og hafa verið heima fyrir.

Rekstrargjöld rúmar 43 milljónirRekstrargjöld Samtaka um kvennaathvarf voru í fyrra rúmar 43 milljónir króna og tekjur svipaðar. Stærstur hluti tekna er frá ríkissjóði eða 27,4 milljónir króna en 8 milljónir eru frá Reykjavíkurborg og allmörg sveitarfélög styrkja og reksturinn.

Veröld/Fólk | mbl.is | 29.1.2004 | 08:41

James Brown handtekinn fyrir heimilisofbeldi

Bandaríski sálarsöngvarinn James Brown var handtekinn í gær á heimili sínu í Suður-Karólínu og ákærður fyrir heimilisofbeldi. Er Brown, sem er sjötugur að aldri, sagður hafa ráðist á Tomi Rae Brown, eiginkonu sína, sem er 33 ára, og veitt henni áverka. Brown var í fangelsi í nótt en búist er við að honum verði sleppt gegn tryggingu í dag.

Brown hefur áður komist í kast við lögin. Árið 1988 var hann dæmdur í 2½ árs fangelsi fyrir líkamsárás og fíkniefnamisferli og áratug síðar hlaut hann dóm fyrir fíkniefnamisferli.

Fyrir mánuði var Brown hylltur í Washington sem einn af áhrifamestu tónlistarmönnum síðustu hálfu aldar.

Innlent | mbl.is | 15.5.2004 | 11:18

Ísland eitt sjö landa með löggjöf sem bannar líkamlegt ofbeldi og refsingu á börnum

15. maí er alþjóðlegur dagur fjölskyldunnar og benda SOS-barnaþorpin í því sambandi á að Ísland er eitt af sjö löndum í heiminum með löggjöf sem bannar líkamlegt ofbeldi og refsingu á börnum. Í tilkynningu frá samtökunum segir að Sameinuðu þjóðirnar hafi lýst því yfir að árið 1994 skyldi vera alþjóðlegt ár fjölskyldunnar. Nú, 10 árum síðar, standi fjölskyldur um heim allan verr að vígi en nokkru sinni fyrr og milljónir barna séu munaðarlaus og yfirgefin.

„SOS-barnaþorpin styðja við fjölskyldur þar sem hætta er á sundursliti og bjóða börnum sem geta ekki búið hjá líffræðilegum foreldrum langtíma fjölskyldumiðaða umönnun,“ segir í tilkynningu samtakanna.

Þar er bent á að stríð, náttúruhamfarir, fátækt og efnahagslegur óstöðugleiki ógni fjölskyldum um heim allan. Fjölskyldur sem geti ekki tekist á við vandann sem mæti þeim, verði ekki þátttakendur í samfélaginu.

„Afleiðingin er yfirgefin börn, afneitun og ofbeldi. Milljónir barna hafa orðið viðskila við foreldra sína af þessum ástæðum. Árið 2010 er áætlað að 106 milljónir barna verði munaðarlaus og um 25 milljónir munu þá hafa misst foreldra sína úr alnæmi.“

Í tilkynningu SOS-barnaþorpa er bent á að samtökin bjóði börnum og fjölskyldum mannúðaraðstoð um heim allan, byggða á tveim meginstefnum. Í fyrsta lagi sé fjölskyldum sem standa veikum fæti boðin persónuleg aðstoð til þess að auðvelda þeim að hugsa um börnin. Í öðru lagi sé börnum sem geta ekki búið hjá líffræðilegum foreldrum boðin langtíma fjölskyldumiðuð umönnun.

„Árið 1994 tóku SOS-barnaþorpin beinan þátt í alþjóðlegu ári fjölskyldunnar með aðstoð til 9 þúsund fjölskyldna í 68 löndum og með því að bjóða auk þess 1200 börnum í nýbyggðum barnaþorpum samtakanna langtíma umönnun. Í báðum tilfellum var horft til meginviðfangsefnis samtakanna, þe. að veita börnum möguleika á því að alast upp í fjölskyldu, sem er lykilþáttur í vexti og þroska hvers barns,“ segir í tilkynningu samtakanna.

Þar segir jafnframt að þrátt fyrir að barnadauði vegna vanrækslu hafi minnkað stórlega á undanförnum árum séu tölurnar enn háar. Í Frakklandi deyi að meðaltali þrjú börn í viku hverri vegna líkamlegs ofbeldis og afneitunar, meðan slík örlög mæti að meðaltali tveimur börnum í viku í Þýskalandi og Bretlandi.

„Löggjöf sem bannar líkamlegt ofbeldi á börnum er aðeins til í sjö löndum í heiminum í dag og er Ísland eitt þeirra. Hin löndin eru Danmörk, Finnland, Noregur, Svíþjóð, Þýskaland og Austurríki.“

Innlent | mbl.is | 20.4.2004 | 11:42

Taka þarf tillit til heimilisofbeldis í lögum

Kvennaathvarfið leggur sérstaka áherslu á að lög um ofbeldi verði endurskoðuð, að því er fram kom á blaðamannafundi athvarfsins í dag þar sem ársskýrsla fyrir árið 2003 var kynnt. „Þrír dómar féllu í mars um heimilisofbeldi þar sem dæmt var út frá líkamsárásarákvæðum, ýmist 217. eða 218. grein hegningarlaga. Okkur finnst að sérstakt tillit þurfi að taka til heimilisofbeldis í lögum vegna sérstöðu þeirra mála,“ sagði Drífa Snædal, fræðslu- og kynningarstýra Kvennaathvarfs á fundinum.

„Það er ekki sama hvort fólk verður fyrir handahófskenndu ofbeldi úti á götu eða í heimahúsum. Sérstaða heimilisofbeldis felst aðallega í þrennu. Nánum tengslum við ofbeldismanninn, því andlega ofbeldi sem konur verða fyrir í ofbeldissamböndum, sem er mjög alvarlegt og nánast alltaf fylgifiskur í heimilisofbeldi, og þeirri staðreynd að ofbeldi á sér stað innan veggja heimilisins. Ef fólk á einhvers staðar að vera öruggt, þá er það innan veggja heimilisins,“ sagði Drífa.

Hún segir að þetta sé nokkuð sem Kvennaathvarfið vilji að verði skoðað sérstaklega.

7% sem leituðu í Kvennaathvarf höfðu þegar lagt fram kæru

Í ársskýrslu Kvennaathvarfsins kemur fram að 7% þeirra kvenna sem þangað leituðu í fyrra höfðu þegar kært það ofbeldi sem þær höfðu orðið fyrir, til lögreglu, þrátt fyrir að 40% hefðu tilgreint líkamlegt ofbeldi sem eina af ástæðunum fyrir komu sinni í athvarfið.

Fram kemur að rétt sé að hafa í huga að um 78% kvennanna komi í athvarfið vegna andlegs ofbeldis, sem geti reynst erfitt að kæra.

Aðspurt um hvort konur sem leituðu í Kvennaathvarf væru hvattar til þess að kæra ofbeldismenn, svaraði starfsfólk athvarfsins því til að starfsemi þess byggðist á því að hjálpa konum til sjálfshjálpar og sjálfstæðra ákvarðana um sín mál. Því væri aldrei lagt að konum að kæra.

Ekki er fylgst sérstaklega með því hvort konur leggja fram kæru þegar þær yfirgefa athvarfið. Í ársskýrslu Kvennaathvarfs kemur fram að hugsanlegt sé að hlutfallið yrði hærra ef konur væru spurðar þegar þær færu úr athvarfinu, því þær væru oft í uppnámi við komu og þyrftu að ná áttum áður en þær tækju ákvarðanir um kæru.

Vefur Kvennaathvarfsins

Veröld/Fólk | AFP | 20.4.2004 | 14:15

Barn auglýst til sölu á eBay í Þýskalandi

Þýsk móðir og unnusti hennar eru sögð hafa boðið átta ára dóttur konunnar til sölu hjá netuppboðsfyrirtækinu eBay, að því er þýsk lögregla greinir frá.

Netnotandi í bænum Rennerod í Bæjaralandi, sem ekki stóð á sama um auglýsinguna, lét lögreglu vita þegar hann sá mynd af hrokkinhærðri stúlku og auglýsingatexta þar sem meðal annars sagði: „Þú getur leikið þér að henni, grillað hana eða selt hana sígaunum. Hún er algjört leikfang.“

Upphafsverð sem gefið var upp vegna stúlkunnar var ein evra, eða um 87 krónur, en þrjú tilboð höfðu verið skráð þegar lögregla lét fjarlægja auglýsinguna af síðu eBay. Um 100 manns höfðu smellt á auglýsinguna á síðunni.

Saksóknarar í borginni Koblenz í vesturhluta Þýskalands sögðu að stúlkan byggi þar ásamt móður sinni og unnusta móðurinnar. Yfirvöld sögðust ekki getað útilokað þann möguleika að ekki væri um lélegan brandara að ræða og málið verður því rannsakað.

Yfirvöld segja að konan sem er 35 ára og unnusti hennar, sem er 41 árs, hafi sagt að auglýsingin hefði verið sett fram í „gríni“ og til þess að kanna hvað væri hægt að selja á Netinu.

EBay í Þýskalandi hafa fordæmt atvikið og sagt það afar smekklaust. Fyrirtækið sagði jafnframt að það myndi vinna að því með lögreglu að koma upp um þá sem að þessu stóðu.

Innlent | mbl.is | 20.4.2004 | 11:19

Fleiri konur komu í Kvennaathvarf í fyrra en árið 2002

Alls dvöldu 73 konur í Kvennaathvarfinu á síðasta ári og 59 börn en árið áður komu 55 konur til dvalar og 41 barn, að því er fram kom á blaðamannafundi í dag, þar sem ársskýrsla Kvennaathvarfsins var kynnt. Á fundinum kom fram konur hafi að meðaltali dvalið lengur í athvarfinu árið 2003 en 2002, en dvalardögum kvenna og barna barna fjölgaði úr 741 í 1501 dag á milli ára. Drífa Snædal fræðslu- og kynningarstýra Kvennaathvarfs, sagði á fundinum að í ár stefndi í að mun fleiri konur leituðu til athvarfsins en í fyrra.

Fulltrúar Kvennaathvarfs á fundinum lögðu áherslu á að aðeins brot af þeim konum sem þola ofbeldi leiti til Kvennaathvarfs. „Við gerum okkur grein fyrir því að við sjáum aðeins toppinn af ísjakanum hér. Við erum með rannsóknir sem styðja það. Í rannsókn frá árinu 1996 var greint frá því að um 14% kvenna sögðust hafa verið beittar líkamlegu ofbeldi af núverandi eða fyrrverandi maka,“ segir Drífa.

„Þó það skjóti skökku við erum við ánægðar með góða nýtingu á húsinu því við vitum að það eru fleiri í vanda heldur en koma hingað,“ bætir hún við.

Umfjöllun um starfsemi athvarfsins í fjölmiðlum er meðal þeirra atriða sem valda aukinni aðsókn þangað, að því er fram kom á fundinum.

Þar kom jafnframt fram að flestar kvennanna sem þangað leituðu í fyrra, nefndu stuðning og andlegt ofbeldi sem ástæðu fyrir komu. Flestar konur nefndu fleiri en eina ástæðu fyrir komu sinni í Kvennaathvarfið. Árið 2003 var 12% aukning á komum vegna morðhótana eða ofsókna og 2% aukning á kynferðislegu ofbeldi.

8% fleiri konur sem komu í Kvennaathvarf í fyrra, eða 40% kvennanna sem þangað leituðu, tilgreindu líkamlegt ofbeldi sem ástæðu komu. Í 78% tilfella nefndu konur andlegt ofbeldi og var það jafnframt aukning frá því árin á undan.

Erlent | AFP | 16.3.2004 | 11:58

Kvenráðherrar skera upp herör gegn ofbeldi gagnvart konum

24 kvenráðherrar lýstu því yfir í dag að þær hygðust skera upp herör gegn ofbeldi gagnvart konum og gáfu út sameiginlega yfirlýsingu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna (SÞ) þar sem meðal annars er bent á að ofbeldi gegn konum hefði ekki minnkað þrátt fyrir að áratugir væru síðan vandmálið var viðurkennt alþjóðlega. Ráðherrarnir sögðust hafa í hyggju að láta meira í sér heyra um kynjabundið ofbeldi, en þetta kom fram á árlegum fundi mannréttindanefndar SÞ. Í yfirlýsingu ráðherranna var aðgerðaleysi í þessum málaflokki fordæmt.

Algengasta dánarorsök kvenna á aldrinum 16-44 ára hinum iðnvædda heimi eru afleiðingar ofbeldis, en fleiri konur á þessum aldri látast þar af völdum ofbeldis en krabbameins eða umferðarslysa, að því er Micheline Calmy-Rey, utanríkisráðherra Sviss sem átti frumkvæði að átakinu, benti á.

„Ofbeldi gegn konum á ekki að líðast. Það felst í nauðgunum, limlestingum á kynfærum, fátækt, dauða, andlegu ofbeldi, ójafnrétti og því að manneskjur séu látnar ganga kaupum og sölum,“ sagði Calmy-Rey við blaðamenn.

Hún benti á að vandamálið næði einnig yfir heimilisofbeldi og það arðrán sem farandverkakonur og þær sem neyddar eru í vændi, verða fyrir.

Áhersla á að berjast gegn ofbeldi burtséð frá aldri, uppruna og trú kvenna

Við erum 24 kvenleiðtogar sem berum mikla ábyrgð heimafyrir, en við höfum ákveðið að snúa bökum saman og berjast fyrir þær milljónir kvenna um heim allan, sem eru hvað eftir annað barðar á heimilum sínum,“ sagði Maria Eugenia Brizuela de Avila, utanríkisráðherra El Salvador.

Í hinni sameiginlegu yfirlýsingu er áhersla lögð á að að berjast gegn ofbeldi gegn konum burtséð frá aldri, uppruna og trú og þar er bent á að konur og börn séu langstærsti hópur flóttamanna af völdum stríðs.

„Þrátt fyrir aukinn skilning á undanförnum 20 árum, á því að ofbeldi er kynjabundið, viðgengst ofbeldi í jafn miklum mæli gegn konum í öllum stéttum samfélagsins og fyrr,“ segir í yfirlýsingunni.

Þar segir jafnframt að snúa verði baki við aðgerðaleysi í baráttunni við ofbeldi gegn konum og taka á málinu af alvöru.

Meðal kvenráðherranna sem skrifuðu undir yfirlýsinguna voru fulltrúar frá Ástralíu, Austurríki, Kólumbíu, Frakklandi, Japan, Jórdaníu, Filippseyjum, Rúanda, Suður-Afríku, Svíþjóð og Jemen.

Innlent | mbl.is | 5.3.2004 | 12:30

Dæmdur fyrir að nauðga fyrrverandi sambýliskonu

Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi í morgun karlmann um þrítugt í þriggja og hálfs árs fangelsi fyrir kynferðisbrot og annað ofbeldi gegn fyrrverandi sambýliskonu sinni, að sögn RÚV.

Maðurinn var sakfelldur fyrir að nauðga konunni þrisvar sinnum í íbúð hennar í maí í fyrra. Hann hélt konunni í íbúðinni í hálfa sjöttu klukkustund. Hún komst undir lokin í nærliggjandi íbúð og reyndi að hringja á hjálp en maðurinn elti hana þangað og kom í veg fyrir það með því að ógna konunni með hnífi. Hann dró hana síðan á hárinu aftur í íbúðina þar sem hann hélt henni fanginni, tók hana hálstaki og ógnaði með hnífi. Fljótlega eftir það kom lögregla á vettvang og maðurinn var handtekinn.

Erlent | Morgunblaðið | 28.2.2004 | 05:30

Dæmdur fyrir að einangra eiginkonuna

Héraðsdómur í Ósló hefur dæmt karlmann af afrískum uppruna í fangelsi fyrir að hafa einangrað eiginkonu sína frá norsku samfélagi og er þetta í fyrsta skipti sem norskur dómstóll kemst að þeirri niðurstöðu að það sé refsivert að meina maka sínum að samlagast samfélaginu, að því er fram kom á fréttavef Aftenposten í gær.

Maðurinn var dæmdur í alls þriggja ára fangelsi fyrir að hafa beitt fyrrverandi eiginkonu sína og börn ofbeldi í mörg ár áður en þau skildu og meinað henni að umgangast aðra Norðmenn. Dómurinn var óvenju þungur og helmingi þyngri en ákæruvaldið hafði óskað eftir.

Niðurstaða dómstólsins þykir mjög athyglisverð vegna þess að þetta er í fyrsta skipti sem dæmt er í slíku máli samkvæmt 102 ára gamalli grein í hegningarlöggjöfinni sem kveður á um að það varði allt að tveggja ára fangelsi að "bregðast skyldum sínum gagnvart maka eða barni" ítrekað eða með grófum hætti. Maðurinn er 48 ára og tuttugu árum eldri en eiginkonan fyrrverandi, sem var 19 ára þegar hann sótti hana til Alsírs. Hann hefur búið í Noregi í 30 ár.

Verður beitt oftar

Dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að maðurinn hefði "meinað konunni að hafa samband við aðra Norðmenn... og stjórnað sambandi hennar við aðra".

Konan mátti ekki fara að heiman án sérstaks leyfis eiginmannsins. Hún hóf norskunám að beiðni barnaverndaryfirvalda og maðurinn sótti hana alltaf þegar tímunum lauk og bannaði henni að tala við aðra á námskeiðinu. Þá þurfti hún að vera með íslamska höfuðslæðu sem huldi hárið.

Saksóknarar í Ósló segja að niðurstaða dómstólsins verði til þess að hegningarlöggjöfinni verði oftar beitt sem lið í því að auðvelda innflytjendum að samlagast samfélaginu og berjast gegn heimilisofbeldi.

Erlent | Morgunblaðið | 22.1.2004 | 05:30

Munið eftir lörfunum

Maður nokkur, sem sakaður hafði verið um að berja konu sína, var sýknaður af öllu slíku fyrir spænskum rétti, sem kvað upp þann úrskurð, að konan væri allt of vel klædd til að geta verið fórnarlamb heimilisofbeldis.

Konan, Latifa Daghdagh, marokkósk að uppruna, sagði, að hún hefði nauðug verið gefin manni sínum 17 ára gömul og flutt til Spánar. Þar hefði hún verið læst inni á heimili þeirra og eiginmaðurinn misþyrmt henni í hálft ár eða þar til hún komst út og leitaði á náðir kvennaathvarfs. Sagði frá þessu í spænska dagblaðinu El Mundo.

Dómsorðið var á þessa leið: "Útlit Latifu, vel snyrt og vel klædd, með hringa, armbönd, eyrnalokka og stór gleraugu, passar ekki við lýsinguna á konum, sem hafa verið beittar ofbeldi á heimili sínu."

Þótt fram kæmi í læknaskýrslu, að Latifa bæri mörg merki misþyrminga á líkama sínum, þá taldi rétturinn "ekkert" benda til, að eiginmaður hennar hefði átt sök á þeim.

Barcelona. AFP.