MBL ag.-des. 2004




	Síðan var síðast uppfærð í október 2007 og er mikið af nýju efni á síðunni. Meðal annars greinar, góð ráð, ráð fyrir þá einstaklinga sem búa við ofbeldi, ráð fyrir aðstandendur, gullkorn, ljóð og margt fleira. Nýjustu reynslusögurnar eru númer 20 og 21.

Laugardaginn 11. desember, 2004 - Aðsendar greinar

Átak gegn kynbundnu ofbeldi

Eftir Sólveigu Pétursdóttur: "Í gær, 10. des., lauk 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi sem UNIFEM á Íslandi ásamt 17 öðrum aðilum, sem allir láta sig málið varða, hafa haft forgöngu að."

Í gær, 10. des., lauk 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi sem UNIFEM á Íslandi ásamt 17 öðrum aðilum, sem allir láta sig málið varða, hafa haft forgöngu að. Það er ástæða til að fagna þessu átaki því að það beinist að máli sem því miður snertir okkur öll. Ofbeldi gegn konum er alvarlegt vandamál í okkar þjóðfélagi sem erfitt er við að eiga. Þó er ljóst að þessi málaflokkur hefur hlotið verðskuldaða athygli undanfarin ár og mikil vinna verið lögð í úrbætur á lagaumgjörð og málsmeðferð. Hins vegar er jafnframt ljóst að mál af þessum toga eru vandasöm og viðkvæm og krefjast þess að við höldum vöku okkar og skirrumst ekki við að grípa til þeirra aðgerða sem þörf er á. Því miður eru umræður um þetta efni nauðsynlegar, jafnvel í þjóðfélögum sem telja sig standa framarlega meðal siðmenntaðra þjóða.

Sem dómsmálaráðherra reyndi ég eftir bestu getu að takast á við þau vandamál sem tengjast ofbeldi sem beinist sérstaklega að konum með ýmsum hætti. Það er staðreynd að þolendur ofbeldisbrota eru konur að stórum hluta og reyndar eru þær þolendur í mun fleiri málum en þeim sem koma upp á yfirborðið og fá meðferð innan réttarkerfisins. Aðgerðir til þess að vernda konur sérstaklega fyrir ofbeldi var einn veigamesti liðurinn í átaki mínu til að efla verulega vernd brotaþola. Ég tel verulega margt hafa áunnist á því sviði. Á undanförnum áratug hafa verið gerðar víðtækar breytingar á refsilögum, lögum um meðferð refsimála fyrir dómstólum til þess að auka refsivernd og bæta stöðu þolenda ofbeldisbrota sem hefur komið konum og börnum sérstaklega til góða. Má þar fyrst nefna lög um greiðslu ríkissjóðs til þolenda afbrota sem tryggja þolendum ofbeldisbrota greiðslu úr ríkissjóði. Einnig vil ég nefna víðtækar breytingar á lögum um meðferð opinberra mála sem tryggja brotaþola í ofbeldismálum aðstoð réttargæslumanns í tengslum við rannsókn og rekstur sakamáls gegn meintum brotamanni.

Þá má einnig nefna að reglur um nálgunarbann hafa verið lögfestar, sem að mínu mati var mjög markverð réttarbót fyrir þolendur ofbeldisbrota, sérstaklega konur og var stórt skref í viðleitni til þess að sporna við heimilisofbeldi. Með því að beita nálgunarbanni má koma í veg fyrir heimilisofbeldi og bregðast við því í þeim tilvikum sem því hefur verið beitt. Markmið nálgunarbanns er þannig að vernda fórnarlamb ofbeldisbrota og fyrirbyggja frekara ofbeldi. Nú þegar komin er reynsla á þessar lagabreytingar er eðlilegt að skoða og meta hvernig til hefur tekist og hvað má betur fara. Enn eru þá ótalin ákvæði um vitnavernd, sem mjög hefur verið í deiglunni hin síðari ár. Ofbeldi í ýmsum myndum er því miður staðreynd hér á landi. Það drepur hér á landi eins og annars staðar í hljóði og í skugga þagnarinnar. Ein leið til að stemma stigu við kynbundnu ofbeldi er einmitt að draga vandamálið fram í dagsljósið og leita lausna á því. Öll opinská umræða um þetta efni er nauðsynleg. Við megum ekki gleyma því að kynferðisofbeldi og heimilisofbeldi er glæpur sem þrífst vel í skjóli þagnarinnar og gjarnan innan veggja heimilisins.

Björn Bjarnason dómsmálaráðherra hefur lýst því yfir að á vettvangi dómsmálaráðuneytisins sé verið að huga að inntaki ákvæða almennra hegningarlaga og laga um meðferð opinberra mála þegar kemur að því að rannsaka, ákæra og dæma heimilisofbeldi. Ofbeldið sem slíkt er vitaskuld refsivert. Það greinir hins vegar heimilisofbeldi frá öðrum tegundum ofbeldis, að þolandi sætir slíkri kúgun af hálfu brotamanns að örðugt getur reynst að kæra verknaðinn til lögreglu. Þá mun dómsmálaráðuneytið kanna sérstaklega, hvort setja beri verklagsreglur um kvaðningu réttargæslumanns, þegar fórnarlamb heimilisofbeldis leitar til bráðamóttöku sjúkrahúsa. Til þess var raunar lagt fram fjármagn í minni ráðherratíð. Athugun ráðuneytisins mun byggjast á þeim skýrslum og gögnum sem gerð hafa verið að því er þennan mikilvæga málaflokk varðar, auk þess sem leitað verður eftir samvinnu við þá sem til málaflokksins þekkja. Við mat á refsilöggjöfinni er mikilvægt að hafa í huga að ofbeldi er refsiverður verknaður, og ekki víst að sérákvæði um heimilisofbeldi leysi allan vanda. Öðru máli gæti gegnt um þætti er varða rannsókn heimilisofbeldis; það er að segja ákvæði í lögum um meðferð opinberra mála.

Til þess að við getum beitt úrræðum sem réttarkerfið býður upp á til þess að berjast við hvers konar ofbeldi gegn konum, verðum við að fá þessi mál upp á yfirborðið. Stígamót, Kvennaathvarfið, Neyðarmóttaka vegna nauðgana eru bara nokkur þeirra samtaka sem gegna lykilhlutverki í stuðningshlutverki sínu við þolendur kynferðisafbrota, þegar kemur að þeirri erfiðu ákvörðun þolanda að aflétta þagnarhjúp af þeirri skelfilegu misgerð sem kynferðisbrot og ofbeldisbrot eru, hvort sem er innan veggja heimilisins eða utan. Ég vil að lokum leggja áherslu á að ábyrgðin í þessu máli hvílir ekki aðeins á stjórnvöldum, þó að vissulega sé brýnt að yfirvöld skerpi á í baráttunni. Þetta er vandi sem allt samfélagið stendur frammi fyrir og okkur ber að vinna saman að því að leysa úr því.

Átak gegn ofbeldi ætti að standa alla daga og við verðum að halda vöku okkar fyrir því að það getur átt sér stað hvar sem er og hvenær sem er. Sjálfstæðisflokkurinn væntir góðs samstarfs við samtökin í þessu baráttumáli og ég óska þeim alls góðs í því mikilvæga starfi sem þau hafa fyrir höndum á þessu sviði.

Eftir Sólveigu Pétursdóttur

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi dóms- og kirkjumálaráðherra.

Þriðjudaginn 7. desember, 2004 - Innlendar fréttir

"Heimilisofbeldi eitt alvarlegasta mannréttindabrot í heiminum"

HEIMILISOFBELDI er eitt alvarlegasta mannréttindabrot í heiminum, sagði Ágúst Ólafur Ágústsson alþingismaður á opnum fundi um kynbundið ofbeldi, sem haldinn var á vegum UNIFEM á Íslandi og annarra samtaka sem standa að 16 daga átaki gegn kynbundnu...

Kolbrún Halldórsdóttir þingmaður sagði mikilvægt að þeir sem fylgdust með þessum málaflokki, þ.e. þeir sem störfuðu á akrinum, héldu umræðunni um þessi mál vakandi og Sólveig Pétursdóttir þingmaður sagði mikilvægt að breyta viðhorfum almennings til þessara mála. Til þess að svo gæti orðið þyrfti opinskáa og hreinskilna umræðu.

Þingmennirnir þrír voru allir frummælendur á fundinum sem var haldinn í Odda, húsnæði félagsvísindadeildar Háskóla Íslands.

Á fundinum var m.a. rætt hvort bæta þyrfti lög gegn kynbundnu ofbeldi. Sólveig benti m.a. á, í því sambandi, að mikið hefði áunnist á síðasta áratug. Hún hefði t.d. sem dómsmálaráðherra beitt sér fyrir ákveðnum réttarbótum fyrir þolendur ofbeldisbrota. Til dæmis nálgunarbanni. Nú þegar reynsla væri komin á þær réttarbætur væri eðlilegt að skoða hvernig til hefði tekist.

Dragi kærur til bakaÁgúst Ólafur gerði m.a. grein fyrir þingsályktunartillögu sinni um að heimilisofbeldi yrði skilgreint sérstaklega í hegningarlögum en í núgildandi löggjöf væri hvergi að finna ákvæði sem skilgreindi slíkt ofbeldi. Í heimilisofbeldismálum, sem koma fyrir dómstóla, er því dæmt skv. ákvæðum hegningarlaga sem fjalla um líkamsmeiðingar.

Sólveig sagði hins vegar í þessu sambandi að ekki væri víst að sérákvæði um heimilisofbeldi leysti allan vanda. Frekar ætti að líta á hvernig núgildandi ákvæðum laganna væri framfylgt. "Ég held að framkvæmd laganna sé oft meira vandamál," sagði hún.

Drífa Snædal, framkvæmdastýra Samtaka um kvennaathvarf, sagði stjórnvaldsaðgerðir nauðsynlegar til að ná umbótum í þessum málaflokki. Til dæmis þyrfti að taka ráðin af þeim konum sem yrðu fyrir heimilisofbeldi, þannig að hið opinbera myndi sjálfkrafa kæra ofbeldismanninn en ekki konurnar sjálfar. Hún sagði jafnframt, í þessu sambandi, dæmi um að lögreglan hringdi í konur og færi fram á að þær drægju kærur til baka.

Fundargestir ræddu einnig dóma í málum sem tengdust kynbundnu ofbeldi. Kolbrún og Ágúst Ólafur tóku m.a. undir með þeim sem gagnrýndu að dómarar nýttu refsirammann í slíkum málum ekki til fullnustu. Ágúst sagði að meðallengd dóma í nauðgunarmálum væri um átján mánuðir. Hann sagði refsirammann í slíkum málum skýran en dómarar hundsuðu þrátt fyrir það stóran hluta hans. Hámarksrefsing fyrir nauðgun væri sextán ár. "Við þurfum einhvers konar viðhorfsbreytingu meðal dómara." Hann velti því einnig fyrir sér hvort löggjafinn ætti að setja refsihækkunarákvæði í hegningarlögin, til að ná fram þyngri refsingu í nauðgunarmálum.

Mánudaginn 6. desember, 2004 - Innlendar fréttir

"Tilvalin jólagjöf fyrir heimilisofbeldismenn"

"ÞESSI dúkka er tilvalin fyrir hvern þann sem stundar kynbundið ofbeldi," segir Hólmfríður Anna Baldursdóttir, félagi í Bríeti, félagi ungra femínista, um dúkku í fullri stærð sem félagið kynnti í versluninni Iðu í Reykjavík í gær. "Við erum að markaðssetja þessa dúkku og vonumst til þess að hún muni í framtíðinni leysa þær konur af hólmi sem verða fyrir kynbundnu ofbeldi."

Með dúkkunni fylgja hlutir á borð við eldhúshnífa, sýru, rakvélablöð, boxhanska og skyndihjálparkassa með farða "til að fela marbletti og skrámu", segir í tilkynningu frá félaginu Bríeti.

Hólmfríður Anna segir dúkkuna tilvalda jólagjöf fyrir t.d. heimilisofbeldismenn. "Hún getur einnig talað, ef ýtt er á takka. Hún getur t.d. sagt: Ég var að skúra gólfið og rann í sápuvatninu. Eða: Ég var of sein með matinn og átti þetta kannski skilið." Það sé aðferð til þess að sýna fram á hversu falið heimilisofbeldi sé. "Með því að láta dúkkuna tala vildum við jafnframt benda á hið andlega ofbeldi sem virðist oft gleymast," útskýrir Hólmfríður Anna. "Við ætlum líka að reyna að markaðssetja dúkkuna erlendis, t.d. í þeim löndum þar sem tíðkast að hella sýru á andlit kvenna og limlesta kynfæri þeirra vegna umskurðar," bætir hún við.

Stærsti heilsufarsvandi kvennaHólmfríður Anna segir að með dúkkunni vilji félagar í Bríeti vekja athygli á kynbundnu ofbeldi karla gegn konum. Spurð um skilgreininguna á kynbundnu ofbeldi segir hún: "Það er ofbeldi sem einstaklingur verður fyrir vegna kyns síns." Hún segir að dúkkan sé liður í sextán daga átaki UNIFEM á Íslandi gegn kynbundnu ofbeldi. Hólmfríður Anna bendir á að skv. tölum frá UNIFEM verði þriðja hver kona fyrir kynbundnu ofbeldi á lífsleiðinni.

Föstudaginn 19. nóvember, 2004 - Ritstjórnargreinar

Ófullnægjandi lagaákvæði

STAKSTEINAR

Ágúst Ólafur Ágústsson, þingmaður Samfylkingarinnar, er fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu um að lagaákvæði verði sett um heimilisofbeldi.

Ágúst Ólafur fjallar um málið á heimasíðu sinni og bendir réttilega á að hvergi sé minnst á heimilisofbeldi í íslenskri löggjöf, þótt það sé eitt algengasta mannréttindabrot í heiminum. Heimilisofbeldi sé hvergi skilgreint og því megi segja að það sé týndur brotaflokkur í kerfinu. "Í heimilisofbeldismálum er helst dæmt eftir ákvæðum hegningarlaga um líkamsárásir sem leggja áherslu á líkamlega áverka og aðferðina við brotið. Áhöld eru því um hvort að þessi ákvæði ein og sér taki nægilega á heimilisofbeldi. Heimilisofbeldi getur verið af ýmsu tagi, þ.e. andlegt, líkamlegt og kynferðislegt ofbeldi sem oft nær yfir langan tíma, er jafnvel án sýnilegra áverka og gerist innan veggja heimilisins.

Þetta markar að nokkru leyti sérstöðu þessara brota. Í dómaframkvæmd fer refsing vegna líkamsmeiðinga einnig fyrst og fremst eftir þeirri aðferð sem beitt er og þeim áverkum sem þolandi hlýtur. Hins vegar getur verið um að ræða mjög alvarlegt heimilisofbeldi án mikilla líkamlegra afleiðinga og án hættulegra aðferða og þá getur legið talsvert lægri refsing fyrir heimilisofbeldi samkvæmt núgildandi lagaákvæðum."

Ágúst Ólafur segir þörf á lagaákvæðum sem skilgreini heimilisofbeldi í hegningarlögum þannig að þau nái yfir slík brot með heildstæðum og fullnægjandi hætti. Undir það skal tekið. Í heimilisofbeldismálum hefur fyrst og fremst verið dæmt eftir 217. og 218. grein almennra hegningarlaga, en eins og segir í þingsályktunartillögunni virðist þessum greinum helst ætlað að taka á ofbeldisbrotum karla gagnvart öðrum körlum, helst utan dyra og þar sem aðilar eru ekki kunnir. Þær ná hins vegar illa utan um ofbeldi sem á sér stað innan veggja heimilisins og vébanda fjölskyldunnar, þar sem konur og börn eru iðulega fórnarlömbin. Þess er óskandi að þingheimur ráðist í nauðsynlegar réttarbætur, eins og þingsályktunartillagan kveður á um og nefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna hefur raunar mælt með.

Mánudaginn 29. nóvember, 2004 - Innlendar fréttir

Sýndu áverka heimilisofbeldis

"MIG langaði til þess að kalla á hjálp, en ég var svo hrædd að ég kom ekki upp orði." Þessi orð eru tekin upp úr íslenskum dómi um heimilisofbeldi en lesið var upp úr nokkrum slíkum dómum á óvanalegri sýningu sem haldin var í Iðu sl. laugardag. Mannréttindasamtökin Amnesty International stóðu að "áverkasýningunni" en hún var hluti af sextán daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi.

Þjóðþekktar konur komu fram og sýndu áverka heimilisofbeldis um leið og sagt var frá ýmsum dómsmálum. Að sögn Ólafar Júlíusdóttur, talskonu sýningarinnar, var fjöldi fólks viðstaddur og þótti sýningin mjög áhrifamikil. Dæmi voru um að fólk gengi út en Ólöf bendir á að það hafi verið mjög óhugnanlegt að sjá áverkana og heyra sögurnar um leið.

Innlent | mbl.is | 27.11.2004 | 16:05

Óvenjuleg tískusýning í tengslum við átak gegn kynbundnu ofbeldi

Mannréttindasamtökin Amnesty International stóðu í dag að óvenjulegri tískusýningu, svonefndri „áverkasýningu“ í Iðu í Lækjargötu. Þekktar íslenskar konur tóku þátt í sýningunni en hún er hluti af 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi, að því er segir í tilkynningu frá Amnesty.

Þær Unnur Ösp Stefánsdóttir, Margrét Eir Hjartardóttir, Guðrún Gísladóttir, Elma Lísa Gunnarsdóttir, Laufey Brá Jónsdóttir og Katrín Jakobsdóttir tóku þátt í sýningunni og komu fram í fötum frá Spútnik og Rögnu Fróða. Meðan þær gengu fram las kynnir sýningarinnar upp úr íslenskum dómsmálum um heimilisofbeldi og þá voru sýningarstúlkurnar farðaðar eftir áverkalýsingum úr þeim dómsmálum.

Undirspilið var hljóð sem þolendur heimilisofbeldis þekkja, sírenur, högg og brothljóð.

Innlent | mbl.is | 25.11.2004 | 12:48

Ofbeldi gegn konum viðgengst um heim allan

UNIFEM á Íslandi hóf í dag 16 daga átak gegn kynbundnu ofbeldi, að því er fram kemur í tilkynningu frá samtökunum. Í dag er alþjóðlegur baráttudagur gegn ofbeldi á konum og vekja samtökin athygli á yfirlýsingu Kofi Annans, framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, af því tilefni. Í yfirlýsingunni er meðal annars bent á að ofbeldi gegn konum viðgangist um heim allan, í öllum þjóðfélögum og menningarheimum.

Þar segir að kynþáttur, stétt, eignir eða staða í samfélaginu skipti ekki máli þegar kemur að kynbundnu ofbeldi.

„Kynbundið ofbeldi er sérstaklega þekkt á átakasvæðum, þar verða konur og stúlkur fyrir kynferðislegum árásum, þeim er nauðgað eða þær seldar mansali. Síðastliðinn maí var tekið stórt skref í þá átt að refsa fyrir slíka glæpi, þá fékkst glæpadómstóll í Sierra Leone til að bæta við ákæru um nauðungarhjónabönd gegn sex sakborningum. Í fyrsta sinn verður réttað í máli um nauðungarhjónabönd sem glæp gegn mannkyni,“ segir í yfirlýsingunni.

Þá er þar bent á að ofbeldi gegn konum sé eitt og sér nógu slæmt, en nú hafi hinsvegar bæst við ný hætta sem sé HIV smit.„ Kynferðisglæpir gera konur líklegri til að smitast. Oft fylgir hótun um frekara ofbeldi sé getnaðarvörnum ekki sleppt. Ofbeldið gerir konum stundum ókleift að leita upplýsinga eða læknishjálpar.“

Föstudaginn 12. nóvember, 2004 - Innlendar fréttir

Þingmenn Samfylkingar með þingsályktun um breytingu á hegningarlögum

Heimilisofbeldi verði skilgreint sérstaklega í lögum

Segja heimilisofbeldi týndan brotaflokk í kerfinu

LÖGÐ hefur verið fram á Alþingi tillaga til þingsályktunar um að heimilisofbeldi verði skilgreint í hegningarlögum þannig að þau nái yfir slík brot með heildstæðum og fullnægjandi hætti. Fyrsti flutningsmaður tillögunnar er Ágúst Ólafur Ágústsson, þingmaður Samfylkingar. Meðflutningsmenn eru tíu aðrir þingmenn flokksins.

Í greinargerð tillögunnar segir að í íslenskri löggjöf sé hvergi að finna ákvæði sem skilgreini heimilisofbeldi. "Segja má að heimilisofbeldi sé týndur brotaflokkur í kerfinu," segir í greinargerðinni. "Núgildandi ákvæði almennra hegningarlaga eru því ófullnægjandi að þessu leyti." Bent er á að sá sem verði fyrir heimilisofbeldi þurfi oftast að þola ofbeldi af öllu tagi; andlegt, líkamlegt og kynferðislegt. "Markar það að nokkru leyti sérstöðu þessara brota," segir ennfremur.

Samkvæmt skilgreiningu Samtaka um kvennaathvarf felst heimilisofbeldi í því að einn fjölskyldumeðlimur kúgar annan í skjóli friðhelgi heimilisins og í skjóli tilfinningalegrar, félagslegrar og fjárhagslegrar bindingar. Er útskýrt í greinargerðinni að heimilisofbeldi geti birst í mörgum myndum og að gerendur geti verið ólíkir.

Frumvarp á vorþingiÍ greinargerðinni er útskýrt að í heimilisofbeldismálum, sem komi fyrir dómstóla, sé einna helst dæmt eftir ákvæðum 217. og 218. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, þar sem mælt er fyrir um refsingar fyrir líkamsmeiðingar. "Áhöld eru hins vegar um það hvort þessi ákvæði ein og sér nægi til að taka á [heimilisofbeldi]. Þessum greinum virðist helst ætlað að taka á ofbeldisbrotum karlmanna gagnvart öðrum körlum, helst brotum sem eiga sér stað utan dyra og þar sem aðilar eru ekki kunnugir. Það á síður við ofbeldi sem konur og börn verða fyrir sem á sér iðulega stað innan veggja heimilisins og getur falist í langvarandi niðurlægingu og þá jafnvel án sjáanlegra áverka."

Undir lok greinargerðarinnar segjast flutningsmenn vonast til þess að með nýju hegningarlagaákvæði um heimilisofbeldi verði íslenskt réttarkerfi betur í stakk búið að taka á þessum brotum. "Það er afar brýnt að skoða vandlega með hvaða hætti unnt er að skilgreina heimilisofbeldi þannig að lögregla, dómstólar og fagaðilar geti með ákveðnum hætti tekið á þessu broti." Síðan segir: "Flutningsmenn telja því rétt að refsiréttarnefnd komi að því að semja frumvarp til laga þar sem gæta þarf vel að skýrleika refsiheimilda. Dómsmálaráðherra leggi síðan fram lagafrumvarp á Alþingi eigi síðar en 1. apríl 2005."

Miðvikudaginn 10. nóvember, 2004 - Aðsendar greinar

Íslensk hegningarlög taka ekki á heimilisofbeldi

Ágúst Ólafur Ágústsson fjallar um heimilisofbeldi: "Það væri skynsamlegt að löggjafinn beitti sér fyrir lagaákvæði sem tæki á heimilisofbeldi með heildstæðum og fullnægjandi hætti."

Í NÝLEGU svari dómsmálaráðherra við fyrirspurn minni á Alþingi kom fram að þar sem ekki sé að finna ákvæði í hegningarlögum sem skilgreinir heimilisofbeldi er hugtakið heimilisofbeldi ekki notað í gögnum lögreglu, ákæruvalds eða dómstóla. Í svari ráðherra kom einnig fram að þetta leiði til þess að upplýsingar um tíðni heimilisofbeldis eða lyktir þeirra mála hjá hinu opinbera liggja ekki fyrir.

Það má því segja að heimilisofbeldi sé týndur brotaflokkur í kerfinu. Hegningarlögin eru frá 1940 þegar engar konur voru á þingi og bera mörg ákvæða þeirra einkenni þess. Æskilegt er að endurskoða ákveðna kafla hegningarlaganna með það að markmiði að lögin nái betur yfir brot sem konur verða fyrir s.s. heimilisofbeldi.

Núgildandi lög ófullnægjandiÍ dómsmálum hefur verið farin sú leið að beita ákvæðum 217. og 218. gr. hegningarlaganna í brotum sem þessum, en þær fjalla um líkamsmeiðingar. Áhöld eru hins vegar um hvort þessi ákvæði ein og sér nægi til að taka á heimilisofbeldi. Þessar greinar virðast henta betur í líkamsárásum sem verða utan dyra milli tveggja ókunnugra aðila, sem á betur við um ofbeldi gegn karlmönnum en á síður við um ofbeldi sem konur og börn verða fyrir.

Ákvæðin miða jafnframt við það hvert ástand þolanda er að loknum líkamsmeiðingum, þ.e. hversu miklir áverkar verða af líkamsmeiðingum. Um heimilisofbeldi ætti hins vegar ekki öllu máli að skipta hvort þolandinn hlýtur marbletti eða beinbrot. Áverkar þolanda eru ekki rétt mælistika á alvarleika þessara brota.

Líta má á heimilisofbeldi sem brot gegn friðhelgi þolandans, þ.e. að geta ekki verið óhultur á eigin heimili og að þurfa að lifa í stöðugum ótta við það að verða fyrir ofbeldi af hálfu maka. Enn fremur fylgir heimilisofbeldi oft á tíðum frelsisskerðing þar sem þolandi býr í fjötrum ofbeldis og við andlega kúgun. Vandamálið er yfirleitt falið, gerandi og þolandi eru tengdir tilfinningaböndum og skömmin af athæfinu leiðir til þess að erfitt er að brjótast undan okinu. Því má segja að ákvæði 217. gr. og 218. gr. hgl. taki ekki nægilega vel á þeim raunveruleika sem fylgir heimilisofbeldi.

Heimilisofbeldi verði hluti af hegningarlögumTil heimilisofbeldis geta einnig talist húsbrot, ofsóknir og hótanir, sbr. 231., 232. og 233. gr. almennra hegningarlaga, og nauðgun, sbr. 194. gr., en einnig ýmis nauðungar- og frelsissviptingarbrot, sbr. 195., 196., 225. og 226. gr. laganna. Það væri hins vegar skynsamlegt að löggjafinn beitti sér fyrir lagaákvæði sem tæki á heimilisofbeldi með heildstæðum og fullnægjandi hætti. Nefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna hefur meira að segja hvatt Ísland til breytinga hvað þetta varðar.

Það er afar brýnt að skoða það vandlega með hvaða hætti unnt er að skilgreina þetta brot þannig að lögregla, dómstólar og fagaðilar geti með ákveðnum hætti tekið á heimilisofbeldi. Það skiptir miklu við skilgreiningu brota að það sé gert með nákvæmum og fullnægjandi hætti, enda er skýrleiki refsiheimilda forsenda þess að þeim verði beitt.

Hið opinbera ætti sömuleiðis að tryggja meðferð fyrir gerendur í slíkum málum en það gaf góða raun á sínum tíma en eins og margt annað strandar það á fjármagnsskorti og vilja.

Þar sem heimilisofbeldi er með alvarlegustu afbrotum, og samfélagsmein sem bitnar oft börnum inni á heimilunum, ætti einnig að skoða hvort ákæra í slíkum málum ætti ekki að vera í höndum opinberra aðila en ekki í höndum viðkomandi þolanda sem iðulega býr við ótta og kúgun og er ef til vill í engu ástandi eða stöðu til að kæra viðkomandi.

Fyrirspurn staðfestir vandannÍ þessu sambandi er þó rétt að geta þess að Svíar hafa tekið þessi mál mjög til skoðunar. Svíar hafa skilgreint sérstakt ,,kvinnofridsbrot sem mætti þýða sem brot gegn friðhelgi kvenna. Í sænskum hegningarlögum (brottsbalken) er að finna ákvæði um ofbeldi manns gagnvart maka, en þar er m.a. fjallað um brot gegn heilsu og lífi, brot gegn friðhelgi og kynferðisbrot, en allt eru þetta brot sem þolendur heimilisofbeldis geta orðið fyrir. Svíar hafa farið þá leið að nálgast heimilisofbeldi sem hluta af því vandamáli sem ofbeldi gegn konum almennt er og virðist sem þeir hafi haft til hliðsjónar yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna um ofbeldi gegn konum. Leitast er við að vinna gegn og taka á líkamlegu, andlegu og kynferðislegu ofbeldi sem konur verða fyrir sakir kynferðis síns.

Heimilisofbeldi er eitt víðtækasta mannréttindabrot í heiminum sem á sér því miður stað í öllum samfélögum. Fyrirspurn mín til dómsmálaráðherra í haust sýnir vandann í hnotskurn um að nauðsynlegt er að skilgreina heimilisofbeldi í hegningarlögum. Aðeins þannig er hægt að skilja eðli, umfang og afleiðingar þessara hryllilegu glæpa.

Ágúst Ólafur Ágústsson fjallar um heimilisofbeldi

Höfundur er lögfræðingur og alþingismaður Samfylkingarinnar.

Sunnudaginn 7. nóvember, 2004 - Innlendar fréttir

Dómsmálaráðherra um fórnarlömb heimilisofbeldis

Kannað hvort skipa þurfi réttargæslumann

DÓMSMÁLARÁÐUNEYTIÐ hyggst láta kanna sérstaklega hvort setja beri verklagsreglur um kvaðningu réttargæslumanns þegar fórnarlamb heimilisofbeldis leitar til bráðamóttöku sjúkrahúsa, að því er fram kom í svari Björn Bjarnasonar dómsmálaráðherra við...

Kolbrún vék að því í fyrirspurn sinni til dómsmálaráðherra að fyrir rúmu ári hefði skýrsla á vegum eftirlitsnefndar Sameinuðu þjóðanna leitt í ljós að löggjöf varðandi heimilisofeldi þyrfti endurskoðunar við hér á landi og spurði hvernig brugðist yrði við því. Ráðherra sagði varðandi þetta að mikilvægt væri að hafa í huga að ofbeldi væri þegar refsiverður verknaður og alls ekki víst að sérákvæði um heimilisofbeldi í refsilöggjöf leysti vandann.

Nefndir sem skipaðar voru til að skoða heimilisofbeldi hefðu engar tillögur lagt fram um sérrefsilöggjöf.

Föstudaginn 29. október, 2004 - Ritstjórnargreinar

Heimilisofbeldi

Heimilisofbeldi er grafalvarlegt samfélagsvandamál sem teygir anga sína víðar en marga grunar. Af ýmsum sökum getur fórnarlömbum þess reynst torvelt að komast út úr aðstæðum sínum, og þau upplifa gjarnan mikla skömm og jafnvel sjálfsásökun. Vegna viðkvæms eðlis ofbeldisins og tengsla við gerandann geta þolendur heimilisofbeldis hikað við að leita réttar síns. Því er afar brýnt að réttarstaða þeirra sé skýr og að þeir eigi gott aðgengi að lögfræðiaðstoð.

Sólveig Pétursdóttir, þáverandi dómsmálaráðherra, veitti í maí 2003 tveimur milljónum króna til þess að unnt yrði að veita þeim sem leita til slysadeildar vegna heimilisofbeldis ókeypis lögfræðiaðstoð. Á ári hverju leita um 140 þolendur til slysadeildar vegna heimilisofbeldis. Ákveði þeir að leggja fram kæru getur lögregla skipað þeim réttargæslumann, þeim að kostnaðarlausu, en framlag þáverandi dómsmálaráðherra átti að verða til þess að allir hefðu aðgang að ókeypis lögfræðiþjónustu, óháð því hvort þeir hygðust kæra.

Fjárveitingin á síðasta ári var mikilvægt skref, en framkvæmdinni virðist hins vegar vera ábótavant. Eins og fram kom í frétt í Morgunblaðinu í gær hafa aðeins tvær konur notið ókeypis lögfræðiaðstoðar í krafti verkefnisins. Ástæðan er sögð vera sú að ekki hafi verið skilgreint hjá slysadeild í hvaða tilfellum eigi að veita slíka aðstoð og ekki sé ljóst með hvaða hætti þjónustan skuli veitt. Þolendum heimilisofbeldis er ekki sérstaklega bent á möguleikann á ókeypis lögfræðiþjónustu, heldur frekar á það hvaða félagslegu úrræði séu til staðar.

Forsvarsmenn slysa- og bráðasviðs Landspítala - háskólasjúkrahúss hafa tekið málið upp við núverandi dómsmálaráðherra og þá hefur nefnd á vegum ríkisins verið falið að kanna hvernig bæta megi þjónustuna við þolendur heimilisofbeldis. Þess er óskandi að málið dagi ekki uppi í stjórnsýslunni heldur fái skjóta úrlausn. Velferð fjölda kvenna og barna er í húfi.

Enn fremur hefur verið bent á að íslensk hegningarlög nái illa utan um heimilisofbeldi. Viðurlög miðist við einstaka líkamsáverka, en ekki sé tekið tillit til þess að heimilisofbeldi varir oft í langan tíma og felst ekki síst í andlegri kúgun. Dómur Héraðsdóms Reykjaness í síðustu viku, þar sem karlmaður slapp við refsingu þótt ljóst þætti að hann hefði beitt eiginkonu sína ofbeldi, bendir til þess að full ástæða sé til að endurskoða löggjöf þar að lútandi.

Þriðjudaginn 12. október, 2004 - Innlendar fréttir

Þingað um heimilisofbeldi

ER HEIMILISOFBELDI litið sömu augum og annað ofbeldi? er meðal spurninga sem velt verður upp á málþingi í Norræna húsinu nk. fimmtudag.

ER HEIMILISOFBELDI litið sömu augum og annað ofbeldi? er meðal spurninga sem velt verður upp á málþingi í Norræna húsinu nk. fimmtudag. Að þinginu standa

Íslandsdeild Amnesty International, Mannréttindaskrifstofa Íslands og Kvennaathvarfið og hefst það kl. 17. Þar verður skoðað hvernig málum er varða heimilisofbeldi er háttað hér á landi. Þar verður m.a. kannað hvort réttarkerfið hafi sömu úrræði gegn heimilisofbeldi og öðru ofbeldi. Einnig verður fjallað um reynslu og aðkomu lögreglunnar að slíkum brotum. Frummælendur eru Brynhildur Flóvenz lögfræðingur og Gunnleifur Kjartansson lögreglufulltrúi. Þá mun Drífa Snædal frá Kvennaathvarfi fjalla um ofbeldið af sjónarhóli þess, og Jóhanna K. Eyjólfsdóttir, framkvæmdastjóri Íslandsdeildar Amnesty International, greina frá átaki AI gegn ofbeldi á konum.

Innlent | mbl.is | 3.11.2004 | 15:15

Ályktun Jafnréttisnefndar Reykjavíkur: Aftur til miðalda

Á fundi Jafnréttisnefndar Reykjavíkur mánudaginn 1. nóvember sl. var samþykkt eftirfarandi ályktun:

„Jafnréttisnefnd Reykjavíkurborgar gagnrýnir harðlega nýlegan dóm Héraðsdóms Reykjaness þar sem rétturinn frestaði refsingu manns sem var dæmdur fyrir líkamsárás gegn eiginkonu sinni. Í dóminum var látið að því liggja að eiginkonan hefði átt sök á ofbeldinu þar sem hún var talin hafa reitt mann sinn til reiði.
Jafnréttisnefnd Reykjavíkurborgar telur dóminn senda hættuleg skilaboð til karla og kvenna og gera lítið úr alvarleik heimilisofbeldis í samfélagi okkar. Nefndin vonast til að þessi dómur verði leiðréttur í Hæstarétti."

Innlent | Morgunblaðið | 28.10.2004 | 05:30

Þolendur heimilisofbeldis sem leita á slysadeild

Aðeins tvær konur sem hafa leitað til slysa- og bráðadeildar Landspítalans vegna heimilisofbeldis hafa fengið ókeypis lögfræðiaðstoð frá því Sólveig Pétursdóttir, þáverandi dómsmálaráðherra, veitti tvær milljónir til þessa verkefnis í maí 2003. Ástæðan er sú að ekki hefur verið skilgreint hjá slysadeild í hvaða tilfellum eigi að veita slíka aðstoð.

Um 140 einstaklingar leita til slysadeildar ár hvert vegna heimilisofbeldis. Ákveði þeir að kæra getur lögregla skipað þeim réttargæslumann sem er þeim að kostnaðarlausu. Framlag þáverandi dómsmálaráðherra, tvær milljónir á tveimur árum, átti á hinn bóginn að verða til þess að allir hefðu aðgang að ókeypis lögfræðiþjónustu, óháð því hvort þeir hygðust kæra.

Eyrún Jónsdóttir hjá Neyðarmóttöku vegna nauðgunar segir að ástæðan fyrir því að ekki hafi verið ákveðið með hvaða hætti þjónustan skuli veitt, sé sú að miklar annir hafi verið á slysa- og bráðasviði auk þess sem á tímabili hafi verið óljóst hvort þessi þjónusta yrði veitt á Neyðarmóttökunni. Eyrún bendir á að lögfræðiaðstoðin fyrir konurnar tvær hafi kostað samtals um 400.000 krónur og því ljóst að fjármunirnir myndu hvergi duga ef margir þolendur heimilisofbeldis myndu óska eftir lögfræðiaðstoð. Slík mál geti verið flókin og jafnvel þurfi að aðstoða vegna skilnaðar- eða forræðismála. Þar að auki þurfi að þjálfa starfsfólk til að það þekki einkenni heimilisofbeldis og geti boðið þolendum aðstoð. Allt slíkt kosti undirbúning, tíma og fjármuni sem ekki hafi verið til staðar.

Óskuðu eftir aðstoð

Konurnar tvær sem fengu aðstoð höfðu samband við spítalann sérstaklega til þess að óska eftir lögfræðiaðstoð. Eyrún segir að fæstar þær konur sem leiti á slysadeild hafi ákveðið hvort þær hyggist leggja fram kærur. Aðspurð segir hún að þolendum heimilisofbeldis sé ekki sérstaklega bent á möguleikann á ókeypis lögfræðiþjónustu heldur sé frekar bent á hvaða félagslegu úrræði séu til staðar. Slíkt sé oft mikilvægara í fyrstu.

Forsvarsmenn slysa- og bráðasviðs spítalans hafa rætt málið við dómsmálaráðherra, meðal annars um hvernig þjónustan skuli skilgreind og hvernig best sé að veita hana. Þá sé nefnd á vegum ríkisins að kanna hvernig bæta megi þjónustuna við þolendur heimilisofbeldisins.

Þolendur kynferðisofbeldis sem leita til Neyðarmóttöku fá alltaf að ræða við lögmann óski þeir þess. Ef kæra er ekki lögð fram og réttargæslumaður ekki skipaður fellur lögfræðikostnaðurinn á Neyðarmóttökuna. Þessari þjónustu er sinnt af fimm manna hópi lögmanna.

Þá gilda sérstök lagaákvæði um réttargæslumenn fyrir þolendur kynferðisbrota en samkvæmt lögum er lögreglu skylt að tilnefna réttargæslumann fyrir þolendur kynferðisofbeldis við upphaf rannsóknar, sé þess óskað. Telji lögregla að þolandi hafi þurfi réttargæslumann getur hún tilnefnt hann þó að þolandinn óski þess ekki.

Hulda Elsa Björgvinsdóttir hdl., lögmaður Neyðarmóttöku, segir að lögin séu óskýrari þegar kemur að heimilisofbeldi en þá sé það mat lögreglu hverju sinni hvort tilnefna eigi réttargæslumann. Hulda segir að ef veita eigi þolendum heimilisofbeldis svipaða lögfræðiþjónustu og þolendur kynferðisofbeldis fá, verði að veita meiri fjármunum til þess en nú er gert. Þá sé í raun ekki minni þörf á að þeir fái sálfræðiaðstoð líkt og þolendur kynferðisofbeldis.

Fimmtudaginn 23. september, 2004 - Innlendar fréttir

Efla þarf forvarnir gegn heimilisofbeldi

"ALLT frá árinu 1999 hef ég bent á nauðsyn þess að hér á landi verði gerð rannsókn á umfangi og eðli heimilisofbeldis gagnvart börnum, kannað hvaða úrræði standi þessum börnum til boða og hvort einhverjar réttarúrbætur séu nauðsynlegar þeim til verndar, í samræmi við 19. grein Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna," segir Þórhildur Líndal, umboðsmaður barna, um tilurð bókarinnar Heimilisofbeldi gegn börnum á Íslandi sem nýlega er komin út, en höfundar hennar eru dr. Jónína Einarsdóttir mannfræðingur, Sesselja Theodórs Ólafsdóttir, MA í mannfræði, og Geir Gunnlaugsson, yfirlæknir á Miðstöð heilsuverndar barna í Reykjavík.

Fjárstyrkur fékkst til verksinsAð sögn Þórhildar fékk þessi ábending hennar ekki þann hljómgrunn sem hún vænti hjá stjórnvöldum og því ákvað hún í framhaldinu að boða til funda með fulltrúum hinna ýmsu starfsstétta heilbrigðisþjónustunnar með það að markmiði að fá mat þeirra á stöðu mála hérlendis og hvort og þá hvaða aðgerða væri þörf til að bæta ástandið. Í framhaldinu tókst samvinna milli umboðsmanns barna og Miðstöðvar heilsuverndar barna í Reykjavík um að hefja forkönnun til undirbúnings á málefninu og lögðu fimm ráðuneyti fram fjárstyrk til verkefnisins.

Aðspurðir segja höfundar bókarinnar markmið hennar vera að skoða líkamlegt og andlegt ofbeldi gegn börnum á Íslandi, að kynferðislegu ofbeldi undanskildu, og gera samantekt á þeim heimildum sem til eru um heimilisofbeldi. Að sögn höfunda er ljóst að hugmyndir um ofbeldi eru menningarbundnar, hins vegar sýni rannsóknir að hægt er að vinna gegn ofbeldinu. "En til þess er nauðsynlegt að við þekkjum sögu okkar, hugmyndir okkar um börn og uppeldi og hvaða uppeldisaðferðum er beitt," segir Geir. Þórhildur segir næsta skref í baráttunni við heimilisofbeldi og ofbeldi gagnvart börnum að vinna rannsókn til þess að reyna að átta sig á mögulegu umfangi vandans og er slík rannsókn þegar komin af stað. Hún bendir á að hérlendis séu hlutfallslegar fáar tilkynningar sem berast frá heilbrigðisstarfsfólki vegna gruns um ofbeldi gegn börnum, en hins vegar sé engin ástæða til þess að ætla að vandinn sé minni hérlendis en annars staðar, þó vissulega sé alltaf varasamt að yfirfæra niðurstöður milli landa.

Að sögn Geirs er einnig brýnt að efla forvarnarstarf á öllum stigum þess, en í því felst í fyrsta lagi að fræða foreldra um aga og uppeldi og efla starfsfólk innan heilsugæslunnar svo það geti veitt fjölskyldum sem bestan stuðning, í öðru lagi að hraða úrlausn ef grunur um ofbeldi vaknar og í þriðja lagi að styðja börn þannig að þau bíði ekki skaða af foreldrum sínum. Hvað neyðarúrræði barna sem orðið hafa fyrir heimilisofbeldis varðar gagnrýnir Þórhildur að Rauða kross húsinu skyldi hafa verið lokað á sínum tíma þar sem það hafi í raun verið eina úrræðið sem börnum hafi staðið til boða.

Föstudaginn 3. september, 2004 - Menning

Allar fjalla bækurnar um völd

Einn vinsælasti höfundur Svía, Liza Marklund, heldur fyrirlestur og les upp úr bókum sínum í Norræna húsinu í kvöld, en Marklund er stödd hér á landi í tilefni af útkomu nýjustu bókar sinnar um blaðakonuna Anniku Bengtzon á íslensku. Silja Björk Huldudóttir hitti Marklund að máli.

Sænski rithöfundurinn Liza Marklund hefur verið kölluð drottning glæpasagnanna á Norðurlöndunum og það er ekki fjarri lagi því bækur hennar um blaðakonuna Anniku Bengtzon hafa svo sannarlega slegið í gegn. Nú þegar hafa bækur hennar verið þýddar á tuttugu og sex tungumál og selst í yfir fimm milljónum eintaka í hundrað og fimmtán löndum. Sjálf hóf Liza Marklund feril sinn sem blaðamaður og vann sem slíkur í fimmtán ár hjá nokkrum af stærstu blöðum Svíþjóðar, lengst af hjá Expressen. Hún var síðar ritstjóri hjá Metro áður en hún gerðist fréttastjóri hjá sjónvarpsstöðinni TV4 þar sem hún stýrði einnig daglegum umræðuþætti um þjóðfélagsmál. Það var einmitt í starfi sínu sem blaðamaður sem Marklund kynntist Mariu Eriksson og saman skrifuðu þær bókina Gömda (Falin), sem út kom 1995 og fylgt var eftir með bókinni Asyl (Hæli) sem út kom fyrr á árinu. Saga Mariu Eriksson hefur vakið mikla athygli en hún var ofsótt af fyrrverandi sambýlismanni sínum og barnsföður svo árum skipti og neyddist á endanum til að flýja land, en Eriksson varð fyrst evrópskra kvenna til að fá hæli í Bandaríkjunum sökum heimilisofbeldis.

Auk bókanna um Mariu Eriksson hefur Marklund skrifað fimm glæpasögur þar sem blaðakonan Annika Bengtzon er í aðalhlutverki og hafa þær allar komið út á íslensku. Nýlega kom nýjasta bók hennar, Úlfurinn rauði, út hérlendis en bókin hefur slegið öll fyrri sölumet bóka Marklund og var samkvæmt bandaríska nettímaritinu Publishing Trends ein vinsælasta skáldsaga heims árið 2003. Aðspurð segist Liza Marklund ekki hafa hugmynd um hvers vegna bækur hennar virðast greinilega höfða svo sterkt til lesenda. "Ég skrifa bara um hluti sem mig myndi sjálfa langa til að lesa um. Við val á umfjöllunarefnum hef ég haft að leiðarljósi að skrifa um hluti sem mér finnst raunverulega áhugaverðir og mikilvægt að fjallað sé um. Þannig hef ég aldrei valið efni bara vegna þess að ég héldi að það væri líklegt til vinsælda," segir Marklund og bendir á þau mismunandi þemu sem finna megi í bókum hennar. "Þannig fjallar fyrsta spennusagan um Anniku, Sprengivargurinn, um það hvað fólk er raunverulega reiðubúið að gera öðrum mein og nýjasta bókin mín fjallar um misbeitingu á pólitísku valdi, þ.e. hvað stjórnmálamenn eru reiðubúnir að gera í viðleitni sinni til að komast til valda og ekki síst halda völdum. Raunar má segja að allar bækur mínar fjalli á einhvern hátt um völd og misbeitinguna á þeim."

Heimilisofbeldi ekki álitinn alvöru glæpurSpurð um samstarf sitt við Mariu Eriksson og tilurð bókarinnar Gömda segist Marklund nánast allan sinn blaðamannsferil hafa lagt á það áherslu að skrifa um konur og börn sem orðið hafi þolendur heimilisofbeldis. "Þegar ég hóf störf sem blaðamaður gerði ég mér enga grein fyrir að það þætti hreinlega eðlilegt að konur væru barðar og jafnvel pyntaðar á heimilum sínum. Á þeim tíma var ég að vinna á blaði í smábæ í Norður-Svíþjóð og fólst hluti af starfi mínu í því að fylgjast með þeim kærum sem enduðu á borði saksóknara bæjarins. Það kom mér mikið á óvart að rekast í viku hverri á mál þar sem konur höfðu orðið fórnarlömb heimilisofbeldis, verið barðar og jafnvel myrtar af mökum sínum. Þegar ég hafði unnið við þetta í nokkrar vikur og lesið mig í gegnum ógrynni mála fór ég til saksóknarans og spurði: "Hefur þú séð öll þessi mál? Gerir þú þér grein fyrir því hvað er að gerast hér í bæ?" Og veistu hverju hann svaraði mér? Hann sagði einfaldlega: "Æi, þetta eru bara móðursjúkar konur. Ég má ekkert vera að því að sinna þeim þar sem ég þarf að huga að alvöru glæpamálum." Ég var algjörlega slegin enda hafði ég ekki gert mér grein fyrir að ofbeldi gagnvart konum þætti bara eðlilegt og að litið væri á þetta sem léttvæga glæpi í samanburði við "alvöru" glæpi á borð við t.d. þjófnað. Ég var svo reið þegar ég sneri aftur á blaðið að ég hef skrifað um þetta málefni æ síðan."

Það var einmitt í tengslum við rannsókn hennar á samtökum sem gáfu sig út fyrir að aðstoða konur sem ofsóttar voru af (fyrrverandi) mökum sínum sem hún komst í kynni við Mariu Eriksson. "Ég var búin að rannsaka samtökin í rúmt ár og hafði fundið sterkar vísbendingar fyrir því að ekki væri þar allt með feldu. Hins vegar vantaði mig heimildarmann úr innsta kjarna sem staðfest gæti þessar grunsemdir mínar. Dag einn hringdi síðan Mia [Maria Eriksson] í mig til að biðja mig um hjálp, en hún hafði sjálf verið blekkt af aðstandendum samtakanna. Hún útvegaði mér þær sannanir sem ég þurfti til þess að geta skrifað blaðagreinina þar sem flett var ofan af þeirri blekkingarstarfsemi sem stunduð var á vegum samtakanna. Í kjölfar fréttarinnar var ég lögsótt og þótt kæran væri dregin til baka á elleftu stundu vakti lögsóknin ekki beint kátínu yfirmanna minna. Þeim fannst súrt að lenda í slíkum kröggum bara út af einhverjum hópi kvenna sem orðið hefði fyrir heimilisofbeldi."

Sænsk yfirvöld brugðustSpurð hvort henni finnist ástandið hafa batnað mikið síðan hún hóf að skrifa um heimilisofbeldi svarar Marklund því að vissulega sé ástandið nokkru betra í dag. "Það má segja að almenningur hafi fengið aukinn skilning á málefninu, en við eigum samt mjög langt í land. Hefðin fyrir ofbeldi gagnvart konum er svo löng og það tekur tíma að breyta hugarfari fólks." Eitt af því sem slær mann við lestur Gömda og Asyl er hvað sænskum yfirvöldum virðist fullkomlega fyrirmunað að vernda Eriksson fyrir ofbeldismanni sínum, enda var henni að lokum ekki lengur vært í Svíþjóð. Spurð hvort ekki megi sjá bækurnar sem harða ádeilu á getuleysi sænskra stjórnvalda í málefnum ofsóttra kvenna svarar Marklund því umsvifalaust játandi. "Í máli Miu brugðust sænsk stjórnvöld algjörlega. Einn ráðherra í sænsku ríkisstjórninni, Mona Salin, hefur enda lýst því yfir að sér finnist skömm að því að sænskur ríkisborgari skuli ekki hafa getað fengið þá vernd sem til þurfti í heimalandinu heldur neyðst til að leyta ásjár hjá bandarískum yfirvöldum. Nýverið hafði Salin raunar frumkvæðið að viðamikilli alþjóðlegri ráðstefnu þar sem m.a. var fjallað um svokölluð sæmdarmorð og um hvernig megi hjálpa konum sem ekki geta lifað eðlilegu lífi í heimalandi sínu sökum ofsókna og ofbeldis. Fyrir milligöngu Salin hefur nú komist á samstarf milli sænskra stjórnvalda og Interpol þannig að ofsóttum konum býðst að fara inn í prógram á vegum Interpol, sambærilegt vitnaverndinni þeirra. Þannig að sem betur fer eru hlutirnir að þróast í rétta átt þótt þeir mættu vissulega þróast hraðar."

Glæpasagan besta leiðin til að greina samfélagiðTalið berst að glæpasögunum fimm sem Liza Marklund hefur skrifað um Anniku Bengtzon og blaðamanni leikur forvitni á að vita hvers vegna glæpasagan hafi orðið fyrir valinu. Marklund þarf síður en svo að hugsa sig lengi um því hún svarar um hæl: "Ég hef alltaf elskað glæpasögur. Ein helsta ástæðan fyrir ást minni á glæpasögunni er sú að þér leyfist að fjalla um hvaðeina í glæpasögunni. Á sama tíma er glæpasagan ein besta aðferðin til þess að lýsa samfélaginu vegna þess að þegar morð er framið verður þú, sem höfundur, ávallt að reyna að útskýra hvers vegna ein manneskja ákveður að myrða aðra. Enda er morðinginn ávallt afsprengi samfélagsins.

Spurð hvernig persónan Annika Bengtzon hafi orðið til segist Marklund hafa langað til að skapa söguhetju sem hún gæti samsamað sig sem lesandi. "Mér fannst tilfinnanlegur skortur á kvenhetjum í glæpasögum sem ég gæti á einhvern hátt samsamað mig með. Þannig eru flestar söguhetjur glæpasagna fráskildir karlmenn sem drekka of mikið og þær örfáu kvenkyns söguhetjur sem hægt er að finna í glæpasögum hafa aldrei virkað á mig sem alvöru konur, heldur fremur sem e.k. karl-konur. Mig langaði því til að skapa kvenhetju sem væri kvenleg á sama tíma og hún væri afar mannleg. Markmiðið var ekki síður að láta kvenhetju takast á við hluti sem við erum yfirleitt vön að sjá aðeins karlmenn takast á við."

Ljæ Anniku vinnu- aðferðir mínarÞar sem Annika starfar sem blaðamaður líkt og Marklund sjálf á árum áður liggur beint við að spyrja hana hvort hún nýti eigin reynslu af starfinu við persónusköpun Anniku og gerð söguþráðar bókanna. "Skáldsögurnar liggja afar nálægt raunveruleikanum, enda er leikurinn til þess gerður. Oft á tíðum rekst ég á hluti sem mig langar til að fjalla um í blaðagrein, en veit að ég get það ekki þar sem ég hef ekki nægar sannanir. Ég get hins vegar leyft mér að nota efnið í skáldsögu og því er mjög margt af því sem ég nota í skáldsögum mínum eitthvað sem hefur gerst í raunveruleikanum. Þannig sótti ég t.d. efnivið bókarinnar Paradís beint í rannsóknir mínar á samtökunum sem þóttust aðstoða ofsóttar konur. Aðrir hlutir sem ég nýti í bókum mínum eru eitthvað sem hefði getað gerst eða á jafnvel eftir að gerast.

Hvað persónusköpun Anniku varðar þá má segja að ég ljái henni vinnuaðferðir mínar þegar ég var upp á mitt versta sem blaðamaður," segir Marklund og hlær. "Þegar ég var upp á mitt versta var ég, líkt og Annika, allt of óhefluð og pressaði um of á hlutina. Vissulega fann ég alltaf efni í greinar, sama hvað það kostaði, og landaði þeim. En ég gerði líka mikið af mistökum og það verður að viðurkennast að enginn blaðamaður kæmist upp með að gera öll þau mistök sem Annika gerir." En það er ekki hægt að sleppa Marklund án þess að grennslast fyrir um það hvort lesendur megi eina von á mörgum bókum um Anniku til viðbótar. "Ég veit satt að segja ekki hvað þær verða margar í viðbót. Ég get þó sagt að ég er komin með titilinn á næstu bók og veit um hvað hún á að fjalla, en ég ætla ekki að byrja á henni fyrr en á næsta ári. En líklega verður sú bók ekki sú síðasta um Anniku," segir Liza Marklund að lokum.

Liza Marklund les úr verkum sínum og heldur fyrirlestur í Norræna húsinu í kvöld, en dagskráin hefst kl. 20. Að fyrirlestri loknum verður boðið upp á umræður. Marklund mun árita bækur sínar milli klukkan 19.30 og 20.00.

silja@mbl.is

Veröld/Fólk | mbl.is | 19.9.2004 | 11:45

Óvenjulegt heimilisofbeldi

Spánverji reyndi að kæra konu sína fyrir heimilisofbeldi eftir að hún neitaði honum um kynmök fimm daga í röð.

Spænska blaðið El Sur sagði frá því í síðustu viku að maðurinn, sem býr í borginni Sevilla, hafi haldið því fram að meðferð konunnar á honum væri niðurlægjandi og jafngilti heimilisofbeldi.

El Sur sagði að dómari hafi vísað málinu frá.

Innlent | Morgunblaðið | 11.9.2004 | 05:30

Sjálfsvígum barna undir 15 ára að fjölga

Sjálfsvíg eru meðal fimm algengustu dánarorsaka í aldurshópnum 15-19 ára í heiminum og er svo einnig hér á landi. Í mörgum löndum eru þau í fyrsta eða öðru sæti sem dánarorsök, jafnt meðal drengja og stúlkna í þessum aldurshópi.

Þetta kemur m.a. fram í nýjum bæklingi sem Landlæknisembættið hefur gefið út í tilefni alþjóðlegs sjálfsvígsforvarnadags WHO, Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem verður hér eftir 10. september ár hvert.

Í bæklingnum, sem er upplýsingarit um sjálfsvíg og sjálfsvígshegðun og ætlað kennurum og öðru starfsfólki í efri bekkjum grunnskóla og í framhaldsskólum, kemur einnig fram að sjálfsvíg meðal barna undir 15 ára aldri séu sjaldgæf en þrátt fyrir það fjölgi sjálfsvígum í sumum löndum "óhugnanlega mikið" í þeim aldurshópi. "Þessi tilhneiging er því miður einnig staðreynd á Íslandi," segir í bæklingnum.

Útgáfa bæklingsins er liður í forvarnaverkefninu Þjóð gegn þunglyndi. Á vef landlæknis, þar sem hægt er að nálgast bæklinginn, segir að uppruna hans megi rekja til WHO, sem gaf hann út árið 2000 sem hluta svonefnds SUPRE-verkefnis, sjálfsvígsforvarnaáætlunar á heimsvísu á vegum stofnunarinnar. Hefur bæklingurinn verið þýddur og lagaður að íslenskum aðstæðum.


	[Styrkur] [Upphafið] [Reynslusögur] [Greinar] [Ef þú býrð við ofbeldi] [Góð ráð] [Spurningalistar] [Aðstandendur] [Hugleiðingar] [Samtökin] [Viðburðir] [Fréttir] [MBL 2002] [MBL 2003] [Mbl jan.-júl. 2004] [MBL ág.-des. 2004] [MBL 2005] [Fréttablaðið] [Bylgjan] [Stöð 2] [Annað] [Ráðstefnan] [Arnarhóll] [Rásarspjall] [Ljóð] [Gullkorn] [Tenglar] [Gestabók]