Fréttablaðið 15. febrúar 09:08

Til atlögu við heimilisofbeldi

"Heimilisofbeldi er eitt af best geymdu leyndarmálum íslensks samfélags og það getur átt sér stað á ólíklegustu heimilum. Tilgangur þessarar þemaviku Hjálparsíma Rauða krossins er að rjúfa þá þögn sem þolendur slíks ofbeldis búa við og aðstoða þá við að komast út úr þeim vítahring sem þeir eru í," segir Brynhildur Barðadóttir, verkefnastjóri Reykjavíkurdeildar Rauða krossins.

Bryndís segir þolendur heimilisofbeldis oft það bælda og niðurbrotna að þeir eigi erfitt með að gefa sig fram. "Einkenni þeirra sem beita ofbeldi er að útiloka fórnarlambið frá eðlilegri umgengni við vini og fjölskyldu, þannig að það hefur engan að leita til," segir hún. Hjálparsíminn 1717 vill þarna grípa inn í og hvetja fólk til að segja frá reynslu sinni, fá andlegan stuðning og vonandi varanleg úrræði.

Svarendur hjálparsímans hafa í nokkrum mæli orðið varir við heimilisobeldi til þessa en Bryndís telur tilfellin ekki vera af þeim fjölda að þau séu í réttu hlutfalli við vandamálið í þjóðfélaginu. "Við teljum að mun fleiri þyrftu að leita sér aðstoðar því þó svo fjöldi kvenna komi í Kvennaathvarfið þá er það bara toppurinn á ísjakanum," segir Brynhildur og tekur fram að sjálfboðaliðarnir sem svari í símann 1717 hjá Rauða krossinum hafi fengið ákveðna þjálfun til að koma til hjálpar í svona tilfellum og benda fólki á leiðir útúr vandanum. Hún vill líka geta þess að Hjálparsími Rauða krossins er opinn allan sólarhringinn og að hringingar í hann eru gjaldfrjálsar og ekki skráðar á símareikning.

Fréttablaðið 10. febrúar 06:30

Tveir hópar á eina neyðarmóttöku

"Þarna virðist vera orðin sú stefnubreyting að ríkisstjórnin muni ekki standa fyrir sérhæfðri imóttöku fyrir þennan hóp," sagði Ágúst Ólafur, sem benti á að árið 2002 hefði ríkisstjórnin samþykkt að leggja fé í að koma á fót sérhæfðri móttöku fyrir þolendur heimilisofbeldis. Síðan hefði þáverandi dómsmálaráðherra gert samkomulag við LSH og tvær milljónir hefðu verið lagðar í verkefnið, sem hingað til hefðu aðeins nýst í lögfræðiaðstoð tveggja kvenna. Heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, svaraði fyrirspurn hans á Alþingi í gær þess efnis hvort ráðherra hyggðist beita sér fyrir stofnun neyðarmóttöku á Landspítala háskólasjúkrahúsi fyrir þolendur heimilisofbelds. Taldi hann ef til vill ekki ástæðu til að koma á sérhæfðari móttöku á LSH en nú væri þegar fyrir hendi.

Fréttablaðið 27. janúar 06:37

Ofbeldismenn yfirgefi heimilið

Kolbrún Halldórsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, lagði fram frumvarp um að auka heimildir lögreglu til að vísa manni af heimili sínu ef hann beitir eða hótar öðru heimilisfólki ofbeldi á Alþingi í gær.

Að sögn Kolbrúnar er þetta frumvarp lagt fram til að sporna við heimilisofbeldi gegn konum og börnum en ofbeldi gegn konum sé útbreiddasta mannréttindabrot heims. Frumvarpið er samið að Austurrískri fyrirmynd og sagði Kolbrún að þar í landi hafi það gefist vel og heimilisofbeldi minnkað í kjölfar þess.

Hún sagði það staðreynd að ofbeldi gegn konum er oftast framið af sambýlismönnum þeirra innan veggja heimilsins þar sem þeir njóta friðhelgi, en fórnarlömbin þurfa að flýja undan okinu. Með þessari lagabreytingu sé það ofbeldismaðurinn sem er fjarlægður af heimilinu og getur lögreglan gert það að eigin frumkvæði.

Ágúst Ólafur Ágústsson tók undir með Kolbrúnu og sagðist vona að þetta mál yrði rætt og samþykkt á þingi þar heimilisofbeldi sé týndur brotaflokkur í íslensku réttarkerfi.

Fréttablaðið 05. desember 07:25

KONAN-gegn heimilisofbeldi

Í dag klukkan 16 munu nokkrir fulltrúar frá Bríeti, félagi ungra feminista kynna jólagjöfina í ár, dúkku sem hefur hlotið nafnið KONAN, í Iðu, Lækjargötu. Um er að ræða dúkku í fullri stærð ásamt fylgihlutum á borð við eldhúshnífa, sýru og skyndihjálparkassa með farða til að fela marbletti og skrámur. Kynningunni hérlendis er einkum beint til heimilisofbeldismanna en í framtíðinni vonast Bríet til að KONAN komi til með að leysa venjulegar konur af hólmi þegar kemur að kynbundu ofbeldi.

Fréttablaðið 18. nóvember 06:33

Lagaleg staða þolenda er óverjandi

Lagaleg staða þolenda heimilisofbeldis er óverjandi, ekki síst í ljósi þess að í skýrslu fjögurra ráðuneyta frá 1997 um nauðsynlegar breytingar á löggjöf til að sporna við slíku ofbeldi, var kveðið mjög afgerandi á um að fara þyrfti í sérstakar aðgerðir. Síðan hefur sáralítið gerst.

Þetta sagði Margrét Frímannsdóttir alþingismaður um það lagaumhverfi sem þolendur heimilisofbeldis búa við.

Að sögn Margrétar Tómasdóttur, sviðsstjóra á hjúkrunar- og bráðasviði Landspítala - háskólasjúkrahúss, þar sem móttaka fyrir þolendur slíks ofbeldis er starfrækt í tilraunaskyni, eru skýrt skilgreind 140 heimilisofbeldismál á ári. Sum koma fyrir oftar en einu sinni. Ef börn eru í dæminu er það tilkynnt til barnaverndaryfirvalda.

Forráðamenn móttökunnar hafa gengið á fund Björns Bjarnasonar dómsmálaráðherra og beðið hann að huga að lagaumhverfi þessa hóps.

"Þetta eru að langstærstum hluta konur," sagði Margrét Tómasdóttir. "Þegar við segjum við þær að þær fái kannski þessa aðstoð og kannski hina, þá fyllast þær óöryggi og við missum þær út aftur án þess að geta gert nokkuð. Til dæmis er einungis heimild fyrir því að þær fái réttargæslumann ef lögregla metur það svo. Á neyðarmóttöku vegna nauðgana er það hins vegar hluti af rétti þeirra."

Margrét Frímannsdóttir sagði að þegar til hefði staðið að stofna umrædda neyðarmóttöku hefði það verið í hugum flestra með sama fyrirkomulagi og neyðarmóttaka vegna nauðgana. Tilgangurinn hefði verið tvíþættur, að opna umræðuna og hafa tiltækan stað

sem þeir einstaklingar er hefðu sætt heimilisofbeldi gætu leitað til og fengið aðhlynningu, sálgæslu og lögfræðiaðstoð eftir þörfum.

"Þessari umræðu hefur ekki verið fylgt eftir af stjórnvöldum, þannig að þetta er hvorki fugl né fiskur. Það vantar fjármagn til verkefnisins. Þegar LSH er gert að skera niður þá segir það sig sjálft að spítalinn hefur ekki fjármagn til að fara út í nýja starfsemi. Stjórnvöld hafa einfaldlega ekki fylgt skýrslunni eftir, eins afdráttarlaus og hún þó er."

Fréttablaðið 16. nóvember 06:33

140 heimilisofbeldismál á ári

Um 140 skýrt skilgrein heimilisofbeldismál eru greind á slysa- og bráðasviði Landspítala háskólasjúkrahúss á hverju ári, að sögn Margrétar Tómasdóttur sviðsstjóra þar.

Nú stendur yfir tilraun með bráðamótöku fyrir þolendur heimilisofbeldis á spítalanum. Dómsmálaráðuneytið skuldbatt sig síðastliðið vor til að setja tvær milljónir króna í tilraunina sem standa á í tvö ár. Á móttökunni eiga fórnarlömb heimilisofbeldis að fá sérstaka aðhlynningu, auk þess sem þeim verði boðin sérhæfð lögfræðiaðstoð.

"Við höfum bent á að laga þurfi lagaumhverfið sem þessi brot varða til þess að konur sæki í þessa þjónustu," sagði Margrét, spurð um reynsluna af þessari tilraun.

"Þessi móttaka er ekki orðin formlega til ennþá, en við höfum verið að þjálfa fólkið okkar í því að finna þessa einstaklinga og fá þá til þess að segja frá. Þeir koma oft undir öðrum formerkjum inn til okkar. Þessi mál verður að vinna hægt og örugglega."

Margrét sagði, að ekki hefði fengist fjármagn til að reka móttöku umfram þá sem væri á slysa- og bráðasviði LSH nú. Milljónirnar tvær væru hins vegar eyrnamerktar ókeypis lögfræðiþjónustu og hefði verið varið til hennar.

Þetta mál á sér áralangan aðdraganda. Það var árið 1997 sem Sólveig Pétursdóttir skipaði nefnd sem í sátu fulltrúar ráðuneyta dóms,- félagsmála,- heilbrigðis,- og menntamála til að vinna að forvörnum, hjálparúrræðum, meðferðarúrræðum og breytingum á löggjöf til að sporna gegn heimilisofbeldi.

Nefndin samþykkti síðan tilögu um að komið yrði á fót sérhæfðri móttöku fyrir þolendur heimilsiofbeldis, þar sem þeir sem fyrir ofbeldi yrðu gætu leitað nauðsynlegrar aðstoðar og stuðnings, sér að kostnaðarlausu. Móttakan skyldi starfa náið með lögreglu sem skyld gegna lykilhlutverki við að kynna brotaþolum starfsemi hennar og fylgja þeim þangað.

Fréttablaðið 12. nóvember 06:15

Þingsályktun um heimilisofbeldi

Þingályktun um setningu lagaákvæðis um heimilisofbeldi hefur verið lögð fram á Alþingi. "Markmiðið er að ná utan um þann verknað sem heimilisofbeldi er, í víðum skilningi," sagði Ágúst Ólafur Ágústsson alþingismaður Samfylkingarinnar, sem er fyrsti flutningsmaður þingsályktunarinnar.

Ágúst Ólafur sagði, að heimilisofbeldi væri nú dæmt eftir mörgum ákvæðum refsilaga. Það væri eitt algengasta mannréttindabrot í heiminum en hvergi væri minnst á heimilisofbeldi í íslenskri löggjöf og það hvergi skilgreint.

"Í heimilisofbeldismálum er helst dæmt eftir ákvæðunum hegningarlaga um líkamsárásir sem leggja áherslu á líkamlega áverka og aðferðina við brotið," sagði hann. "Áhöld eru því um hvort að þessi ákvæði ein og sér taki nægilega á heimilisofbeldi. Heimilisofbeldi getur verið af ýmsu tagi, andlegt, líkamlegt og kynferðislegt ofbeldi sem oft nær yfir langan tíma, er jafnvel án sýnilegra áverka og gerist innan veggja hemilisins. Þetta markar að nokkru leyti sérstöðu þessara brota."

Fréttablaðið 05. nóvember 06:05

Vill breytingu á hegningarlögum

Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður segir sérstakt refsiákvæði um heimilisofbeldi þurfa svo hægt sé að taka á verknaðinum í heild sinni. Hann segir ákvæði hegningarlaga um líkamsmeiðingar ekki duga ein og sér.

Atli segir heimilisofbeldi mun víðtækara og meira en líkamsmeiðing þar sem líkamsmeiðingin stendur yfir í stuttan tíma. Aftur á móti sé heimilisofbeldi langvarandi ofbeldisbrot með andlegum ógnunum en stundum líkamlegu ofbeldi og aðeins þá eigi hegningarlögin við. Hann segir andlegar meiðingar oft á tíðum vera alvarlegri en líkamlegar. "Beinbrot gróa en andleg sár aldrei til fulls," segir Atli. Eins segir Atli að á kynferðisbrotum og heimilisofbeldi megi taka á í einkamálum ef sönnunarkröfum hegningarlaga er ekki fullnægt þar sem í einkamáli nægir að sýna fram á gáleysið og sennilegar afleiðingar þess.

Fréttablaðið 04. nóvember 03:15

Héraðsdómur Reykjaness gagnrýndur

Jafnréttisnefnd Reykjavíkurborgar gagnrýnir í ályktun harðlega nýlegan dóm Héraðsdóms Reykjaness þar sem refsingu manns sem dæmdur var fyrir líkamsárás gegn eiginkonu sinni var frestað.

Í dómnum hafi verið látið að því liggja að hegðun konunnar hafi valdið ofbeldinu. Nefndin vonist til að dómurinn verði leiðréttur í Hæstarétti.

"Jafnréttisnefnd Reykjavíkurborgar telur dóminn senda hættuleg skilaboð til karla og kvenna og gera lítið úr alvarleik heimilisofbeldis í samfélagi okkar."

 Fréttablaðið 04. nóvember 06:30

Andlegur miski ráði refsingu

Gunnleifur Kjartansson, hjá lögreglunni í Reykjavík, segir að það þurfi að koma á fót svipaðri aðstöðu fyrir þolendur heimilisofbeldis og Neyðarmóttaka kynferðisbrota sinnir nú.

Gunnleifur, sem er lögreglufulltrúi í ofbeldisbrotadeild, er ósammála þeim hugmyndum að gera þurfi breytingar á hegningarlögunum vegna heimilisofbeldis og segir 217. og 218. grein almennra hegningarlaga sem taka til líkamsárása vera fullnægjandi. Hann segir að kona sem kærir líkamsárás sem framin sé innan veggja heimilisins og búið hefur við langvarandi andlegt eða líkamlegt ofbeldi ætti að fá sálfræðimeðferð í framhaldi af kærunni. Þannig gæti sálfræðingurinn skilað fræðilegu mati til lögregluyfirvalda þar sem fram kæmi andlegur miski. Sálfræðimatið yrði síðan haft til viðmiðunar við ákvörðun refsingar hjá dómstólum.

Gunnleifur segir heimilisofbeldi vera misjafnlega skráð hjá lögregluembættum og því erfitt að átta sig á umfanginu. Þannig þyrfti að samræma skráningu þessara mála og í framhaldinu gera sér grein fyrir fjölda þeirra. "Mín tilfinning er að umfang þessara brota sé því miður talsvert. Fá brotanna eru kærð þar sem þolendur, langoftast konur, óttast afleiðingar þess að bera fram kæru og eru oftar en ekki með hagsmuni barna í huga, ef sambúð og eða hjónaband leystist upp," segir Gunnleifur. Því segir hann þörf fyrir að setja á fót neyðarmóttöku þar sem konur sem verða fyrir heimilisofbeldi geti leitað aðstoðar, fengið réttargæslumann, áfallahjálp og sálfræðihjálp, jafnvel langtímameðferð.

Gunnleifur segir ákvæði í lögum um nálgunarbann ekki virka sem skyldi og því þurfi að gera á því breytingar. Aðspurður hvort hann hafi tjáð skoðanir sínar við ráðherra eða þingmenn segir hann svo ekki vera. En hins vegar hafi þingmenn verið viðstaddir þegar hann hélt tölu um þessi mál á málþingi Íslandsdeildar Amnesty International í október og vonast hann til að eitthvað vitrænt verði gert í þessum málum sem fyrst.

Fréttablaðið 29. október 06:20

Misréttið jarðsett

Fimmtán mannúðarfélög boðuðu til táknrænnar athafnar á Arnarhóli í gær þar sem misrétti breitt gegn konum að hálfu réttarkerfisins var jarðsett. Fjölmargir hlýddu á ávarp Jóhönnu K. Eyjólfsdóttur, framkvæmdastjóra Íslandsdeildar Amnesty, sem sagði að yfirvöldum bæri skylda til að tryggja vernd kvenna gegn hvers konar misrétti og ofbeldi. Það væri þó í höndum allra að stöðva ofbeldi. Jóhanna sagði að yfirvöld kæmust upp með að draga ofbeldismenn ekki til saka: "Réttarkerfið er gegnsýrt þeirri hugsun að [konur] séu sjálfar ábyrgar fyrir ofbeldinu, að þær hafi hvatt til ofbeldisins eða komið því af stað með hegðun sinni." Þar vísar Jóhanna meðal annars í margumræddan dóm Héraðsdóms Reykjaness þar sem refsingu í heimilisofbeldismáli var frestað. Látið var að því liggja að kona hefði unnið til ofbeldis gegn sér.  

Fréttablaðið 28. október 06:33

Nauðungarhjónabönd verði refsiverð

Breska stjórnin ætlar að skoða möguleika á að gera það refsivert að neyða fólk í hjónaband, sagði David Blunkett innanríkisráðherra Bretlands. Hann sagði stjórnvöld líka ætla að hækka lágmarksaldur fólks sem fengi að koma til landsins sem makar þeirra sem fyrir eru í Bretlandi.

"Nauðungarhjónaband er einfaldlega brot á mannréttindum," sagði Blunkett. "Það er eitt afbrigði heimilisofbeldis sem gerir lítið úr fólki með því að neita því um réttinn til að ákveða hvernig lífi það lifir."

Fréttablaðið 27. október 04:30

Kærði viku eftir árásina

Í dómnum er látið að því liggja að kona hafi unnið til áverkanna," segir Jónína Bjartmarz, alþingismaður og lögfræðingur, um dóm sem kveðinn var upp í Héraðsdómi Reykjaness í síðustu viku þar sem refsingu yfir manni vegna heimilisofbeldis var frestað. Guðmundur L. Jóhannesson, héraðsdómari, dæmdi málið.

Maðurinn var ákærður fyrir að hafa tekið eiginkonu sína hálstaki og hrint henni til og frá þannig að hún tognaði á hálsi og hné og hlaut yfirborðsáverka á andliti og hársverði.

Jónína segir virðast sem dómarinn telji lögfulla sönnun á því að maðurinn hafi veitt konunni áverka og hafi því brotið gegn 217. grein almennra hegningarlaga. Þá segir hún dómarann ákveða í ljósi aðstæðna og atvika að fresta refsingu. Þær aðstæður og atvik séu að maðurinn hafi lagt hendur á konuna í mikilli bræði og segir í dómnum að gögn málsins hnígi frekar að því að konan kunni að hafa valdið bræðinni. "Þar segir dómarinn að hugsanlega hafi framhjáhald borið á góma á milli þeirra sem hafi réttlætt bræðina sem síðan réttlætir áverkana á konunni," segir Jónína.

Jónína segir vekja athygli að í dómnum sé að eitt af því sem dómarinn virðist vísa til varðandi frestun refsiákvörðunar sé að konan hafi verið svo sein að kæra. Henni finnst undarlegt að það teljist seint fyrir konu, sem hefur sætt ofbeldi og þurft hefur að flýja heimili sitt ofsahrædd á nærfötunum, að kæra einni viku eftir atburðinn. "Ég vil enn og aftur ítreka að konur í þessari stöðu eiga ekki að þurfa að kæra og gera kröfu um refsingu og eftir atvikum skaðabóta því það ber að rannsaka þessi mál. Í þessu máli lá fyrir áverkavottorð og vitni að því að konan flúði heimilið auk þess sem konan fór til lögreglunnar því hefði lögreglan átt að rannsaka málið að eigin frumkvæði og án kæru," segir Jónína.

Fréttablaðið 20. október 06:33

Refsingu frestað

Refsingu yfir manni vegna heimilisofbeldis var frestað í Héraðsdómi Reykjavíkur í gær, en hann var ákærður fyrir að hafa tekið eiginkonu sína hálstaki og hrint henni til og frá þannig að hún tognaði á hálsi.

Við mat á refsingu var litið til þess að sambúð fólksins hefði verið stormasöm án þess að áður hefði komið til kæru. Í þetta skipti hafi maðurinn lagt til hennar í mikilli bræði og segir dómurinn konuna frekar hafa valdið því. En hjónunum ber saman um að hann hafi haldið að hún hafi haldið fram hjá honum með vinnufélaga sínum.

 Fréttablaðið 15. október 06:30

Ákærður fyrir heimilisofbeldi

Maður hefur verið ákærður af ríkissaksóknara fyrir að hafa beitt sambýliskonu sína miklu ofbeldi í þremur líkamsárásum á hana en hún hlaut varanlega áverka vegna einnar árásarinnar.

Maðurinn er sagður hafa ráðist hvað eftir annað á sambýliskonu sína á heimili þeirra frá því seinni part gamlársdags til nýársdagsmorguns áramótin 1999 til 2000. Í ákæru er því lýst að hann hafi margoft gengið í skrokk á konunni, barið og sparkað í hana, snúið upp á handleggi hennar og dregið hana á höndum og fótum upp og niður stiga á milli hægða í húsinu. Konan hlaut stórfellt líkams- og heilsutjón en hún hlaut mar víðs vegar um líkamann auk alvarlegs áverka á öxl sem síðar var metinn til örorku að hluta. Í apríl 2002 er maðurinn sakaður um að hafa lyft konunni upp á hökunni og slengt henni til í vegg. Daginn eftir hann sagður hafa kýlt hana í hendur, bak, herðar og tekið hana hálstaki þannig að hún hlaut yfirborðsáverka og tognun á hálsi og öxlum.